Wilhelmina

Franz-Joseph

Wilhelm II
De gespannen verhouding tussen de grote mogendheden komt tot een geweldige uitbarsting. De Balkan geldt inzonderheid als het kruitvat van Europa. Daar wordt in juni 1914 de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger Frans Ferdinand vermoord, wat leidt tot de Grote Oorlog, zoals de Eerste Wereldoorlog aanvankelijk wordt genoemd. Kort daar voor zijn twee Balkanoorlogen uitgevochten. Onderdrukt Slavisch nationalisme botst hier op de oude vermolmde structuren van het Turkse en het Oostenrijk-Hongaarse rijk. Eind juli, begin augustus 1914 komen in een kettingreactie de oorlogsverklaringen af. Duitsland en Oosten rijk Hongarije, al spoedig gesteund door Bulgarije en Turkije, staan tegen over Rusland, Frankrijk en Groot-BrittanniŽ en een aantal kleinere landen. Ook Japan en later ItaliŽ voegen zich in het kamp van Duitslands tegenstanders. De Russen kunnen een groot leger op de been brengen en zijn daarom een geduchte tegenstander. Dat dwingt het Duitse keizerrijk de strijd op twee fronten te voeren. Daardoor heeft het te weinig kracht om in ťťn klap de Fransen te verslaan. Het Duitse offensief loopt najaar 1914 vast aan de Marne. In de loop van 1917 stort het door voortdurende nederlagen verzwakte Rusland in. Tsaar Nicolaas II moet aftreden. Het jaar daarop wordt hij vermoord. Bij de oktoberrevolutie komt Lenin aan de macht. Die sluit al spoedig vrede met Duitsland. Daardoor kan dat land alle krachten concentreren aan het westelijk front om de patstelling in de loopgravenoorlog te doorbreken. Eerdere offensieven van de kant van de Duitsers en de geallieerden (Somme, Verdun) hebben alleen maar tot geweldige verliezen geleid.
Bijna weten de Duitsers door te breken, maar in de loop van 1918 wordt duidelijk dat zij toch de zwakste partij zijn. De geallieerden, versterkt door de inzet van Amerikaanse troepen, drijven de Duitsers terug. Muiterij op de Duitse vloot en in het leger zijn het gevolg. Keizer Wilhelm II vlucht naar Nederland. De Vrede van Versailles (het Ēdictaat van VersaillesĒ) die in 1919 totstandkomt, is hard voor Duitsland. Het verliest zijn koloniŽn en grote stukken grondgebied aan Frankrijk en Polen. Bovendien krijgt het, om de oorlogsschade in Frankrijk te compenseren, zware herstelbetalingen opgelegd. Het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk valt uiteen. Nederland weet buiten de Eerste Wereldoorlog te blijven. De mobilisatie van de strijdkrachten en de beperking van de handel betekenen wel een zware last. Voedseldistributie is nodig.
Kort na de revolutie in Duitsland doet ook de socialist Troelstra een greep naar de macht. Dat wordt een fiasco. Nederland blijft trouw aan koningin Wilhelmina en haar regering.
Tijdens de oorlogsjaren besluit men tot invoering van het algemeen kiesrecht en de financiŽle gelijkstelling van het openbaar en het christelijk onderwijs. Daarmee zijn twee oude strijdpunten uit de weg geruimd.

Gasmaskers

Titanic

Kiesrecht

Westfront

Russische Revolutie

Oostfront