Eind september kondigde de Britse premier Keir Starmer een verplichte digitale identiteit (digital ID) aan. Verplicht, want zonder kun je niet werken. „Gratis”, zei Starmer erbij. Oud-premier Boris Johnson reageerde ferm dat hij nooit een overheids-ID-kaart zou gebruiken. „Ik weiger en ik hoop dat u dat ook doet.” Binnen slechts 48 uur tekenden meer dan 2 miljoen Britten een petitie tegen deze ontwikkeling. De teller staat inmiddels op 2,7 miljoen.

Het gevaar is dat onze rechten veranderen in privileges, afhankelijk van hoe burgerlijk gehoorzaam we zijn

Cultuurminister Lida Nandy betoogde dat de plannen het aantal mensen dat illegaal werkt aanzienlijk zullen verminderen. Burgerrechtenbeweging Big Brother watch sprak van een onheilspellend plan, zoals George Orwell beschreef in zijn boek ”1984”.

De digitale identiteit kun je vergelijken met een onlinepaspoort. Het gaat om een set gegevens die jou kenmerken. Hiermee kun je digitaal bewijzen dat jij jij bent. Met je digital ID krijg je wel of niet toegang tot bepaalde diensten. Dit is dus iets heel anders dan onze DigiD, waarmee je in Nederland van overheidsdiensten gebruik kunt maken.

China

Wat zit er allemaal in die digitale identiteit? De ambities zijn vergaand. Te denken valt aan identiteitsgegevens, paspoort, biometrische en gezondheidsgegevens, financiële gegevens, reizen en mobiliteit, sociale platforms en ga zo maar door. In China is dit al operationeel. China heeft een sociaal kredietsysteem. Het beloont goed gedrag, maar beperkt vrijheden, aangezien mensen zich door dit systeem constant gecontroleerd voelen. Dit leidt tot een cultuur van zelfcensuur, beperkte autonomie en privacy en aanpasgedrag.

Een unieke identificatie zou fraude en criminaliteit bemoeilijken

Al in september 2024 zei Larry Ellison, eigenaar van techbedrijf Oracle, dat „burgers zich optimaal zullen gedragen, want we houden constant alles in de gaten en registreren wat er gebeurt”. Ellison deed deze uitspraak op een event over door AI aangedreven toezicht en controle.

De Amerikaanse zorgminister Robert J. F. Kennedy sprak in 2022 van ”totalitarisme”. Dat is een staatsvorm waarbij de overheid buitensporig veel macht en controle uitoefent op burgers. Dus geen dienende maar een heersende overheid. Kennedy ging in op technologische controlemechanismen die er toen nog niet waren. Maar nu wel. Het gevaar hiervan is dat onze rechten veranderen in privileges, afhankelijk van hoe burgerlijk gehoorzaam we zijn. Ook Kennedy riep op tot verzet.

Criminaliteit

Op podia rond digitale identiteit gaat het vaak om dezelfde paradepaardjes en claims. Vaak komen daarbij ook armoede en criminaliteit aan de orde:

• Armoede: met digitale controlemiddelen zouden arme mensen meer toegang hebben tot onlinediensten. Armoede is echter een complex probleem. Gebrek aan werk en scholing hangt samen met slechte huisvesting en kansarm zijn. Een digitale identiteit kan voor armen wel een hulpmiddel zijn, maar neemt de oorzaken van armoede niet weg.

• Criminaliteit: een unieke identificatie zou fraude en criminaliteit bemoeilijken. Dat klopt bijvoorbeeld bij een dubbele uitkering of valse identiteit. Maar criminaliteit is een ‘beroepsgroep’ die steeds in ontwikkeling is (denk aan hacking en identiteitsdiefstal). Een digital ID creëert wel een extra drempel, maar neemt sociaaleconomische en politieke oorzaken van criminaliteit niet weg.

Voordeel?

Ik heb nog vrijwel geen goede argumenten gehoord voor de noodzaak van digital ID. Wat nut zo’n draconisch systeem de burger? En wie roepen hier het hardst om? Dat zijn overheden, technologiebedrijven en lobbyorganisaties. Het nut voor ons als burgers lijkt dus beperkt; het voordeel ligt in een ander honk.

Zullen we daarom een stapje terug doen en technologie een middel laten zijn voor het vervullen van concrete behoeften? De digitale identiteit lijkt vooral de technologiesector te dienen. Het is een oplossing voor een probleem dat ik als burger niet heb. Een hamer op zoek naar spijkers.

Laten we scherp waken voor een toekomst waarin technologie niet onze waarden versterkt, maar wel onze vrijheid ondermijnt. Eind 2025 moeten EU-landen alle burgers een digitale identiteit hebben aangeboden. Doet u echt mee?

De auteur is medeoprichter van Techthics, een platform dat nadenkt over de impact van nieuwe technologie op ethiek en christendom.