Waar het geloof voor vervolgde christenen vroeger vooral fysiek en in het geheim moest worden beleefd –in verborgen huisgemeenten of met verstopte papieren Bijbels– is daar nu een nieuwe dimensie bij gekomen: die van de digitale wereld. Online vinden christenen manieren om elkaar te bemoedigen, samen te komen en Gods Woord te bestuderen. Drie voordelen op een rij.

1. Veilige communicatie tussen gelovigen

In landen waar het samenkomen van christenen is verboden of streng wordt gecontroleerd, biedt technologie uitkomst. Versleutelde berichtenapps zoals Signal en Telegram zijn onmisbare communicatiemiddelen voor ondergrondse kerken. Via deze platforms kunnen gelovigen contact houden, zonder dat de overheid gemakkelijk mee kan lezen.

Een duidelijk voorbeeld is Iran. Historisch erkende kerken, zoals de Armeens- en Assyrisch-orthodoxe gemeenschappen, mogen in beperkte mate hun geloof belijden. Maar de overgrote meerderheid van de christenen zijn bekeerlingen vanuit de islam. En juist zij worden zwaar vervolgd. De overheid ziet hun samenkomsten als illegaal en beschouwt hen als een bedreiging voor de staatsveiligheid.

Toch zoeken ook deze gelovigen naar manieren om met elkaar in contact te blijven en samen te komen. Telegram, hoewel officieel verboden in Iran, wordt door miljoenen mensen gebruikt – ook door christenen. In geheime chatgroepen worden gebedspunten gedeeld, Bijbelstudies georganiseerd en plannen gemaakt voor samenkomsten. Sommige groepen gebruiken codetaal of laten berichten automatisch na enkele uren verdwijnen, om ontdekking te voorkomen.

Op een soortgelijke manier maken christenen in China gebruik van WhatsApp.

2. Toegang tot Bijbelse bronnen en onderwijs

Voor veel vervolgde christenen is het bezit van een fysieke Bijbel letterlijk levensgevaarlijk. In landen als Noord-Korea, Somalië of Saudi-Arabië kan het ontdekt worden met een Bijbel of christelijke literatuur leiden tot gevangenschap, marteling of zelfs de dood. Toch hunkeren gelovigen naar Gods Woord of andere christelijke lectuur – en technologie helpt die honger te stillen.

In gesloten landen, waar christenen vaak volkomen geïsoleerd leven, biedt de smartphone een onverwachte levenslijn. Ze kunnen online onderwijs volgen, preken beluisteren of in het geheim een digitale Bijbel lezen – soms zonder ooit een fysieke kerk te hebben bezocht. Ook in Saudi-Arabië en andere streng islamitische landen leren mensen in stilte over Jezus, enkel via hun telefoon.

In Afghanistan, waar de christelijke gemeenschap na de terugkeer van de taliban vrijwel geheel ondergronds is gegaan, startte de organisatie SAT-7 een ‘digitale kerk’ op platforms als Facebook en Telegram. Deze kerk is bedoeld voor mensen die hun geloof niet openlijk kunnen uiten en er helemaal alleen voor staan. Een van hen is Toofan. De 27-jarige kreeg een droom over Jezus, maar wist niet waar hij terechtkon voor onderwijs. „Via WhatsApp en Telegram heb ik het christendom leren kennen. Ik ben vervuld met vreugde.”

Ook in China, ondanks zware internetcensuur, vinden gelovigen manieren om toegang te krijgen tot christelijke content. Met digitale Bijbels, audioboeken en online cursussen krijgen christenen in gesloten landen tóch toegang tot Bijbels onderwijs.

3. Bewustwording en monitoring van vervolging

Waar vervolging vroeger vaak verborgen bleef, maakt moderne technologie het zichtbaar voor het oog van de wereld. Met slechts een smartphone kunnen mensen beelden vastleggen van geweld en onderdrukking, die vervolgens razendsnel worden gedeeld via sociale media. Hierdoor ontstaat niet alleen wereldwijde bewustwording, maar ook worden overheden en internationale instanties onder druk gezet om in actie te komen.

In Nigeria, een land waar christenen regelmatig te maken hebben met aanvallen van extremistische groeperingen, maken lokale gelovigen actief gebruik van hun telefoons om incidenten vast te leggen. Een voorbeeld is de Nigeriaanse predikant ds. Fred Williams. Met behulp van een camera en drone bezoekt hij getroffen dorpen en documenteert hij de verhalen van overlevenden. „Ik vertel verhalen om bewustzijn te creëren”, zei hij eerder dit jaar tegen het Reformatorisch Dagblad.

Het delen van foto’s, video’s en persoonlijke getuigenissen blijkt bovendien een afschrikwekkende werking te hebben. Autoriteiten realiseren zich dat hun acties wereldwijd zichtbaar zijn. Ds. Pan Yongguang van de verboden huisgemeente Shenzhen Holy Reformed Church merkte dat de Chinese politie voorzichtiger met hem omging omdat hij predikant was. „Ze waren bang voor media-aandacht.”

Ook organisaties die zich inzetten voor vervolgde christenen maken gebruik van deze technologie. Via gebedsapps worden actuele gebedspunten gedeeld, zoals de app Bid voor ons van SDOK (Stichting de Ondergrondse Kerk). Sociale media worden ingezet voor campagnes, petities en fondsenwerving. De organisatie Open Doors lanceerde dit jaar de petitie Breek de stilte, om de situatie van vervolgde christenen in Afrika onder de aandacht te brengen.

Gevaren

Tegelijkertijd brengt technologie serieuze gevaren met zich mee voor vervolgde christenen. Diezelfde middelen kunnen namelijk juist ook gebruikt worden om te onderdrukken. „Technologie heeft een enorme rol gespeeld in de wereldwijde escalatie van christenvervolging”, schrijft Lisa Navarrette van de organisatie International Christian Concern.

Autoritaire regimes benutten digitale middelen zoals gezichtsherkenning, kunstmatige intelligentie en censuur om religieuze minderheden te monitoren en controleren. Ook online laat een vervolgde christen sporen achter. Een digitale voetafdruk kan leiden tot intimidatie, arrestatie of erger. Drie gevaren op een rij.

1. Surveillance

In de handen van autoritaire regimes vormt digitale technologie juist een krachtig controlemiddel. In landen als China en Iran wordt het ingezet om gelovigen te volgen, onderdrukken en intimideren. Te denken valt aan gezichtsherkenning, online tracking en kunstmatige intelligentie, die systematisch worden toegepast om kerken en individuen in de gaten te houden.

Een voorbeeld komt uit China. Tijdens Pasen, enkele jaren geleden, werden christenen gearresteerd nadat ze via Zoom een online kerkdienst hadden gevolgd. Hoewel dit volgens Open Doors een zeldzaam voorval was, toont het aan hoe kwetsbaar ook digitale samenkomsten kunnen zijn in repressieve staten. De organisatie noemt China niet voor niets „de meest geavanceerde surveillancestaat ter wereld”.

In staatserkende kerken is gezichtsherkenning bij de ingang inmiddels verplicht. Gemeentes die dat weigeren, lopen het risico op invallen of sluiting. Eén christelijke vrouw uit Chengdu werd herhaaldelijk verhoord omdat ze christelijke video’s op haar telefoon had bekeken – haar digitale voetafdruk bleek haar valkuil. Open Doors waarschuwt dan ook dat nieuwe technologie „autoritaire regimes in staat stelt om christelijke gemeenschappen steeds strenger te controleren”.

Ook in een land als Libië is het voor moslims die zich tot het christendom bekeren buitengewoon riskant om christelijke bronnen te raadplegen of hun geloof online te bespreken. Door intensieve internetmonitoring lopen deze bekeerlingen het gevaar dat hun online activiteiten worden ontdekt, wat kan leiden tot geweld.

2. Censuur

Surveillance en censuur gaan vaak hand in hand. In landen als China en Iran worden christelijke stemmen online steeds vaker onderdrukt. Overheden beschikken over geavanceerde middelen om religieuze content te blokkeren, filteren of verwijderen.

In maart 2022 voerde China een wet in die het publiceren van religieuze informatie op internet zonder officiële goedkeuring verbiedt. Zelfs het verspreiden van een preek of Bijbelvers via sociale media is strafbaar als het niet eerst door de autoriteiten is goedgekeurd. Sindsdien spreken veel christenen in China alleen nog in bedekte termen over hun geloof. Woorden als ”Christus” en ”God” worden vervangen door synoniemen of cijfers, om algoritmes te omzeilen.

De gevolgen zijn tastbaar: grote christelijke kanalen op platforms als WeChat, soms met tienduizenden volgers, zijn zonder waarschuwing verwijderd. Deze wetgeving werkt niet alleen onderdrukkend, maar ook afschrikwekkend – zelfs vóórdat handhaving plaatsvindt. De angst om ontdekt te worden, zorgt ervoor dat christenen zichzelf censureren. Velen verwijderden uit voorzorg hun WeChat-accounts of pasten gebruikersnamen aan.

In Vietnam wordt religieuze vrijheid ernstig ondermijnd door digitale controle en staatscensuur. Volgens Open Doors krijgen kerkleiders en voorgangers te maken met ingrijpende vormen van toezicht: hun telefoongesprekken worden afgeluisterd, e-mails gelezen of gecensureerd, en online activiteiten nauwlettend gevolgd. In gebieden waar meer religieuze gevoeligheden liggen –zoals in de hooglanden onder etnische minderheden– wordt christelijke content op sociale media actief gemonitord.

Extremistische hindoenationalisten filmen hun eigen geweld tegen christenen en verspreiden de video’s bewust online

3. Oproepen tot geweld

In steeds meer landen fungeren sociale media niet alleen als bron van informatie, maar ook als motor achter religieus geweld. Een voorbeeld is de Pakistaanse stad Jaranwala, waar in augustus 2023 diverse kerken en tientallen huizen van christenen werden aangevallen na beschuldigingen van godslastering door een christelijke man.

Hoewel lokale geestelijken nog probeerden de rust te bewaren, bleek het te laat. „Het nieuws verspreidde zich als een lopend vuurtje via sociale media”, aldus een predikant uit Jaranwala. Binnen enkele uren leidde dit tot massale rellen.

Ook in India worden sociale media misbruikt als middel tot intimidatie. Extremistische hindoenationalisten filmen hun eigen geweld tegen christenen en verspreiden de video’s bewust online. „Ze maken deze video’s om trots te laten zien wat ze hebben uitgericht”, zei de Indiase evangelist Rohan eerder in het RD.

Volgens het rapport ”Destructive Lies” van Open Doors dienen deze video’s meerdere doelen: ze verheerlijken geweld, presenteren het als verdediging van het hindoeïsme, en zaaien doelbewust angst onder christenen. De boodschap is duidelijk: wie zich bekeert of evangeliseert, loopt gevaar.

In Turkije krijgt de kleine protestantse gemeenschap ook te maken met digitale haat. Volgens een rapport van de Vereniging van Protestantse Kerken worden kerkleiders regelmatig online bedreigd of uitgescholden. Zulke digitale haatcampagnes dragen bij aan een cultuur waarin vervolging wordt genormaliseerd en gerechtvaardigd.

Uit onderzoek van Open Doors en Pew Research blijkt dat sociale media wereldwijd steeds vaker worden gebruikt om religieuze minderheden te intimideren of als zondebok aan te wijzen in crisissituaties (zoals pandemieën of verkiezingen).

Technologie is een levenslijn voor vervolgde christenen. Het stelt hen in staat om verbonden te blijven, te leren en hun stem te laten horen. Tegelijk maakt het hen ook kwetsbaar. Open Doors kijkt met bezorgdheid naar de ontwikkelingen. „Op plaatsen waar christenen kwetsbaar zijn voor vervolging of discriminatie, zal vaak sprake zijn van een machtsongelijkheid, waardoor de onderdrukkers over meer middelen beschikken dan hun slachtoffers.”