Een tijdje geleden had ik een gesprek met een jongere uit de gemeente, begin twintig. We spraken over God, de Bijbel en hoe het is om als jongere christen te zijn. Tijdens dat gesprek kwam een boekje ter sprake over christenen, zelfbeeld en psychische gezondheid. De vraag was: kan de Bijbelse boodschap of de prediking een negatief effect hebben op het mentale welzijn van mensen, vooral jongeren?

Ziekmakend geloof?

Bij mij ging meteen een belletje rinkelen. Dit deed me denken aan het boek ”Hulpeloos maar schuldig” van Aleid Schilder. Jaren geleden heb ik dat boek gelezen, maar hoe verder ik kwam, hoe minder prettig het voelde. Ik vroeg me af: wordt dit boek nog steeds gelezen?

Via internet ontdekte ik dat het boek inderdaad nog verkrijgbaar is. In de beschrijving staat dat de gereformeerde leer sterk de nadruk legt op de zondigheid en onmacht van de mens. Volgens de auteur kan dit leiden tot een negatief Godsbeeld en een ziekmakend mensbeeld, wat weer depressieve gevoelens kan veroorzaken, vooral bij (ex-)gereformeerden. Dit boek sloeg in 1987 in als een bom en „opende de ogen van velen” (citaat website). De nieuwste versie is met nieuwe inzichten verrijkt.

De Bijbelse boodschap blijft niet steken bij schuld en ellende

Dat roept een belangrijke vraag op: maakt het (gereformeerde) geloof mensen psychisch ziek? Is er een verband tussen de Bijbelse, gereformeerde leer en psychisch ongemak, zelfs depressie?

Mensbeeld

Om daar eerlijk over te kunnen nadenken, moeten we eerst duidelijk zijn over wat de Bijbel zegt. Het christelijk geloof is geen ding, maar een werkwoord (geloven). Het is niet zomaar een gevoel of een set regels of dogma’s, maar een levende relatie met Jezus Christus. Die relatie ontstaat door het werk van de Heilige Geest, op basis van het offer van Jezus. De Bijbel leert daarbij dat de mens uit zichzelf niet goed is en ook God niet zoekt. Dat klinkt hard, maar het staat duidelijk in de Bijbel, bijvoorbeeld in Romeinen 1 tot 3, en Jezus zegt het Zelf (Mattheüs 15:19).

Volgens de Bijbel is het mensbeeld na de zondeval (Genesis 3) inderdaad negatief. De mens is geneigd tot het kwade (Genesis 6) en niet in staat om zichzelf te redden. We staan schuldig voor God en missen de geschapen heerlijkheid (Rom. 3).

De Bijbel begint echter met iets anders. Genesis 1 vertelt dat de mens is geschapen naar Gods beeld, met als doel om tot Zijn eer te leven. Dat is onze oorspronkelijke bestemming en bedoeling. De mens is een weinig minder gemaakt dan de engelen (Psalm 8).

Toch zien we ook vandaag dat mensen vaak tekortschieten, niet alleen tegenover God, maar ook tegenover elkaar. Denk maar aan ruzies in families of conflicten over geld en erfenissen. Toch betekent dit niet dat mensen nooit iets goeds doen. Door Gods algemene genade is er nog steeds liefde, zorg en goedheid in de wereld.

Donkere wolk

Het is belangrijk om te beseffen dat God de mens zó liefheeft dat Hij Zijn eigen Zoon heeft gegeven om deze gevallen mensen te redden (Johannes 3:16). De Bijbelse boodschap blijft niet steken bij schuld en ellende, maar wijst altijd door naar hoop, herstel en vernieuwing. Door Jezus wordt de mens vernieuwd en mag hij weer leven zoals God het bedoeld heeft. Dat is genade en dat is het goede nieuws (Evangelie). God is Rechter, Die onze zonden niet ongestraft kan laten. Tegelijk komt Hij naar ons toe in Zijn Zoon, onze Redder. Er is een Weg om de straf te ontkomen en behouden te worden.

Laten wij de blijde boodschap achter een donkere wolk verdwijnen?

Toch zien we in de praktijk dat deze Evangelieboodschap soms eenzijdig wordt gebracht. In sommige preken en gesprekken ligt zo sterk de nadruk op zonde en schuld, dat de vreugde van het Evangelie (bijna) verdwijnt. Het gevolg kan zijn dat mensen een heel negatief zelfbeeld krijgen en God vooral zien als streng en ver weg.

Paulus schrijft in Romeinen 7: „Ik ellendig mens…”, maar dat betekent niet dat hij depressief was of geen hoop had. Hij eindigt juist met dankbaarheid voor Jezus Christus. Soms lijkt het er echter op dat gelovigen elkaar proberen te overtreffen in hoe slecht ze zijn. Dan verdwijnt de blijde boodschap achter een donkere wolk.

Eerlijk blijven

De vraag is dan: heeft Aleid Schilder gelijk? Het is waar dat prediking en kerkelijke cultuur veel invloed hebben op de manier waarop mensen zichzelf en God zien. Predikanten spelen daarin een grote rol. Maar uiteindelijk is er maar één maatstaf: spreekt de Bijbel zelf? Onderzoeken we echt wat Gods Woord zegt, zoals de mensen in Berea (Handelingen 17) deden?

Bijbelse boodschap nodigt juist uit om te leven vanuit genade

Het is ontzettend belangrijk dat jongeren een evenwichtige, Bijbelse boodschap horen. Het heeft geen zin om te doen alsof de mens van nature goed is, want dat is niet eerlijk. Maar het is net zo verkeerd om alleen te spreken over schuld, zonder te wijzen op Gods genade.

De Bijbel toont ons God Die zondaren zoekt, Die het verloren schaap opzoekt, Die de verloren zoon met open armen ontvangt. Deze boodschap maakt mensen niet depressief, maar nodigt hen uit om te leven vanuit genade en naar huis, naar het kruis te gaan. Niet vertrouwen op jezelf, maar op God, Die geen vreugde heeft in de dood van de mens, maar daarin dat die zich bekeert en leeft tot Zijn eer.

De auteur is hersteld hervormd predikant.