Gods verlossingsdaden zijn echt gebeurd. Dat is voor het christelijk geloof een fundamenteel punt. Zoals Paulus benadrukt, geldt dat in het bijzonder voor de lichamelijke opstanding van de Heere Jezus (1 Korinthe 15). Maar ook Gods daden in het Oude Testament zijn heel belangrijk. Bijbels gezien is redding niet iets wat puur spiritueel is, maar wat vorm krijgt in een concrete, tastbare heilsgeschiedenis.

Opgravingen

Maar is die Bijbelse geschiedenis wel zo tastbaar? Sinds enkele eeuwen wordt er in het Midden-Oosten intensief archeologisch onderzoek gedaan. Dat heeft ons veel geleerd over de oude culturen. Vaak passen de vondsten goed bij wat we in de Bijbel lezen. Maar soms ook niet.

De archeologie stelt daarom ook indringende vragen bij de betrouwbaarheid van de Bijbelse geschiedschrijving. Verbleef Israël echt eeuwenlang in Egypte, om er dan door God uit bevrijd te worden? Veroverde het volk onder Jozua inderdaad het beloofde land? Heersten David en Salomo daadwerkelijk over een machtig koninkrijk? De Bijbelverhalen vertellen erover, maar archeologisch is er weinig tot niets van terug te vinden.

Bijbelschrijvers wilden laten zien hoe de Heere God Zijn weg ging met Israël en de volken

Sommige experts menen daarom dat veel Bijbelverhalen grotendeels fictief zijn. Ze bevatten vage herinneringen aan historische gebeurtenissen, maar laten vooral iets zien van de religieuze denkbeelden in later tijd. Volgens deze visie hielpen de verhalen de Israëlieten om hun identiteit en godsdienst vorm te geven.

Boodschap

Voor een zinvol gesprek over deze dingen is het belangrijk dat we de Bijbelverhalen niet lezen als moderne historische studies. Het ging de Bijbelschrijvers niet om een complete, nauwkeurige en neutrale presentatie van de gebeurtenissen. Hun doel was in de eerste plaats om een boodschap over te brengen.

Op het punt van historische precisie moeten we de Bijbelverhalen niet overvragen

Ze wilden laten zien hoe de Heere God Zijn weg ging met Israël en de volken. Hoe Hij redding en zegen schonk en zo Zijn beloften vervulde. Hoe Hij waarschuwde en strafte en zo Zijn dreigementen uitvoerde. Dit belangrijke doel van de Bijbelschrijvers –het overbrengen van Gods boodschap– bepaalde wat er wel en niet werd opgeschreven, welke nadruk de schrijvers legden en de verdere presentatie. Vandaar dat wel gesproken wordt over ”profetische geschiedschrijving”: de geschiedenis wordt zo beschreven dat er, net als bij de profeten, een heldere boodschap naar voren treedt.

Daarom zijn de Bijbelverhalen anders dan een modern geschiedenisboek. Op het punt van historische precisie moeten we de Bijbelverhalen niet overvragen, door een te moderne leesbril op te zetten. Maar, dat is nog geen reden om te twijfelen aan de betrouwbaarheid.

De Bijbelschrijvers laten een duidelijke interesse in het verleden zien en er zijn goede redenen om aan te nemen dat hun verhalen een echte historische basis hebben. Een van die redenen is de wijze waarop het Oude Testament de verschillende fases van Israëls geschiedenis presenteert. Het nomadische bestaan van de aartsvaders, de kleinschalige samenleving ten tijde van de richteren, de opkomst van een staatsstructuur ten tijde van Saul en David – deze sociale structuren passen prima bij het beeld dat oprijst uit andere bronnen.

De Bijbelverhalen gaan over historische gebeurtenissen, waarover op een ”profetische” manier wordt verteld

Dit soort zaken vormen uiteraard geen bewijs van de algemene betrouwbaarheid van de Bijbelse geschiedschrijving. Ze geven echter wel reden om de historische waarde ervan hoger in te schatten dan soms gebeurt. Daarom verdienen de Bijbelse gegevens een serieuze weging in historisch onderzoek, net zoals archeologische data.

Betrouwbare basis

De Bijbelse geschiedschrijving heeft dus een eigen karakter. De verhalen gaan over historische gebeurtenissen, waarover op een ”profetische” manier wordt verteld. Dit eigen karakter betekent dat je Bijbelse gegevens serieus kunt nemen, terwijl je er wel rekening mee houdt dat de Bijbel geen compleet of genuanceerd beeld wil schetsen. Vanuit die houding kan vervolgens een richting gezocht worden in hoe de Bijbelse gegevens en de archeologische vondsten zich tot elkaar verhouden. Een voorbeeld over koning Salomo kan dit verduidelijken.

De Heere is met Israël en de volken Zijn weg gegaan, in een concrete geschiedenis van oordeel en heil

In 1 Koningen 4:21 wordt gezegd dat „Salomo heerste over alle koninkrijken vanaf de Eufraat tot aan het land van de Filistijnen en de grens van Egypte”. Deze tekst zou de indruk kunnen wekken dat dit hele gebied onder Salomo’s directe controle stond. Op basis van de archeologie is dat moeilijk voor te stellen, maar dat betekent nog niet dat de Bijbel hier onbetrouwbaar is.

Het is goed mogelijk dat Salomo’s heerschappij weliswaar niet overal dezelfde invloed had, maar dat hij in het gebied wel een dominante, belangrijke positie had. Als je het algemene ”heersen” in de tekst daarvoor wel een erg sterke uitdrukking vindt, moet je bedenken dat de Bijbelschrijver hier een boodschap wilde overbrengen: de Heere vervulde Zijn verbondsbelofte (Genesis 15:18; Deuteronomium 1:7-8; Jozua 1:4). De schrijver vond het blijkbaar niet nodig om de plaatselijke verschillen in Salomo’s heerschappij te benoemen. Zijn boodschap heeft echter een historische basis in de dominante positie van koning Salomo.

Afronding

Kortom, de Bijbelschrijvers waren geïnteresseerd in Israëls geschiedenis omdat ze daarin, geïnspireerd door de Heilige Geest, Gods hand zagen. Dat perspectief stempelt hun geschiedschrijving, maar maakt deze niet onbetrouwbaar. De Heere is met Israël en de volken Zijn weg gegaan, in een concrete geschiedenis van oordeel en heil. Die geschiedenis wacht nog op voltooiing: Christus zal terugkomen in heerlijkheid, om levenden en doden te oordelen, en Zijn rijk zal geen einde hebben.