Nijmeegse professor verwacht „intensivering” conflict VS en Iran

Vrede tussen de VS en Iran is nog ver weg, aldus professor Bertjan Verbeek. Foto: brand bij luchthaven Bagdad na de aanval op Soleimani. beeld EPA

Het liquideren van de Iraanse generaal Qassem Soleimani houdt verband met de toenadering tussen Iran en China.

De vijandschap tussen de VS en Iran bestaat al sinds de Islamitische Revolutie 1979. Maar soms was er een tijdje dooi in de ijzige verhouding tussen beide landen. Bijvoorbeeld toen terreurgroep Islamitische Staat moest worden aangepakt.

Maar nu de Arabische Lente is overgewaaid en de grootste dreiging van IS voorbij is, laait de vijandschap tussen de VS en de islamitische republiek weer op, aldus professor Bertjan Verbeek. „Amerika gaat nu weer terug naar zijn echte probleem in het Midden-Oosten: de toenemende invloed van Iran.” De politicoloog zei dat donderdag tijdens een drukbezocht actualiteitencollege van de Nijmeegse Radboud Universiteit.

De VS bezien de langzame westwaartse beweging van China met zorg, zei Verbeek. „China en Iran hebben gezamenlijke marine-oefeningen gehouden. Daarmee werd de positie van Amerika in het Midden-Oosten uitgedaagd. Dat droeg ertoe bij dat de situatie tussen beide landen de afgelopen dagen escaleerde.”

ANP-404343763Bijleveld: toestel bij Teheran waarschijnlijk neergeschoten

Aan het doden van Soleimani ging een reeks gebeurtenissen vooraf, schetste de wetenschapper. De VS zegden in 2018 het nucleaire akkoord met het land op. Iran enterde afgelopen zomer diverse olietankers in de straat van Hormuz en haalde een Amerikaanse drone neer. Sinds de herfst nemen pro-Iraanse milities geregeld Amerikaanse doelen in Irak onder vuur. In de laatste week van vorig jaar kostte dat een Amerikaan zijn leven. „Amerika kon dit niet over zijn kant laten gaan, omdat het land anders gezichtsverlies zou leiden.”

De Amerikaanse president Trump noemde Soleimani een terrorist en beroept zich voor het doden van deze man op zelfverdediging, wist filosoof Jonne Hoek. „Hij zei dat Soleimani te veel bloed aan zijn handen heeft en dat er van hem een actieve dreiging uitging voor de Verenigde Staten.” Maar beide argumenten hebben geen juridische basis en rechtvaardigen het uitschakelen van Soleimani niet, zo zei Hoek.

De NAVO sprak maandag niettemin steun aan Amerika uit in het conflict met Iran. De Verenigde Naties hamerden er vooral op dat verdere escalatie voorkomen moest worden. Het voorkomen van meer doden kan een gerechtvaardigde reden zijn geweest om de Iraanse generaal om te brengen, vond Verbeek, die daarin minder stellig was dan Hoek.

Iran zegde in reactie op de dood van Soleimani het nucleaire akkoord op waar eerder de VS al waren uitgestapt. Maar dat dit een verdere stap is naar een kernwapen voor Iran, is volgens Verbeek niet gezegd. „Vergeet niet dat er in het land twee facties zijn. Je hebt idealisten die de Iraanse waarden hooghouden en die willen exporteren. Aan de andere kant heb je realisten die willen dat Iran zich economisch gaat ontwikkelen.” Die groepen vechten volgens de politicoloog uit welke richting het met Iran op moet, waarbij de realisten weinig heil zien in kernwapens.

Trump zei woensdag dat de VS klaar zijn „om vrede te omarmen met iedereen die het zoekt.” Maar die vrede zal volgens Verbeek nog wel even uitblijven. Hij verwacht een toename van anti-Amerikaanse sentimenten in Irak en een „intensivering” van het conflict.