Schriftgezag

Schriftgezag

In de gereformeerde traditie, wortelend in de Reformatie, worden vier eigenschappen aan de Bijbel toegekend: noodzakelijkheid, genoegzaamheid, duidelijkheid en gezag. Die laatste eigenschap, het gezag, is gebaseerd op de overtuiging dat de 66 Bijbelboeken geschreven zijn door schrijvers die door de Heilige Geest werden gedreven of geïnspireerd (2 Timotheüs 3:16, 2 Petrus 1:21) en daarmee onfeilbaar waren. Deze Bijbelboeken (de canon) zijn door de kerk aanvaard als Gods eigen Woord. De Bijbel heeft daarom goddelijk gezag over zowel de kerk als de individuele mens.

Discussies over het Schriftgezag komen voort uit de vraag naar de verhouding tussen het menselijke en het goddelijke gehalte van de Bijbel. Hoe meer men menselijke factoren in de totstandkoming van de Bijbelboeken benadrukt (in het schrijven, in het redactieproces, in de tekstoverlevering), hoe minder men het absolute gezag ervan erkent. Een belangrijke vraag is ook in hoeverre Bijbelse geboden, bijvoorbeeld van Mozes, van de profeten of van Paulus in diens zendbrieven, cultureel bepaald en daarmee tijdgebonden zijn of juist universeel gezag hebben.

Nieuwe hermeneutiek

De laatste decennia is er in de gereformeerde gezindte veel te doen over de zogenaamde nieuwe hermeneutiek. Daaronder wordt een benadering van de Bijbel verstaan die een postmodern accent legt op de onvermijdelijke tijdgebondenheid van zowel de schrijvers van de Bijbel als van de lezers van nu. Een goede hermeneutiek (manier van Bijbellezen) geeft zich daar rekenschap van, zo zeggen voorstanders van deze nieuwe hermeneutiek.

De gevolgen van die benadering verschillen. Soms leidt dit tot de gedachte dat Paulus’ verbod aan vrouwen om in de gemeente te spreken niet meer noodzakelijk geldt. Niet zelden wordt daarnaast ook de Bijbelse visie op homoseksualiteit tot tijdgebonden verklaard, omdat de Bijbelschrijvers niet wisten wat wij nu weten over seksuele diversiteit. Ook de vraag of hemel en aarde in zes dagen geschapen zijn, zoals de Bijbel op verschillende plekken vermeldt, wordt soms negatief beantwoord met een beroep op de wetenschappelijke evolutietheorie.

Onfeilbare openbaring

In de reformatorische gezindte wordt deze nieuwe hermeneutiek vanwege deze gevolgen vaak verworpen. Dat wil niet zeggen dat de discussie zwart-wit is: ook orthodox-gereformeerde Bijbeluitleggers erkennen moeilijkheden in de overlevering van Bijbelse handschriften. Bovendien zijn duidelijk niet al Paulus’ aansporingen universeel bedoeld, zoals die aan Timotheüs om wijn te drinken. De vraag is dan welke dat wel zijn en welke niet. De onderliggende vraag is echter of de Bijbel in zijn geheel wordt gezien als Gods onfeilbare openbaring of niet.

In de woorden van de Nederlandse Geloofsbelijdenis (artikel 5): „Wij geloven zonder enige twijfeling al wat daarin begrepen is; en dat niet zozeer, omdat ze de Kerk aanneemt en voor zodanige houdt; maar inzonderheid, omdat ons de Heilige Geest getuigenis geeft in onze harten, dat zij van God zijn.”