Column: Organisten zijn net mensen

Interieur van de kerk van de oud gereformeerde gemeente in Lienden. beeld RD, Henk Visscher

Vorige week zaterdag vond de landelijke organistendag van de Hersteld Hervormde Kerk plaats. Een verslag stond in deze krant. Het ging over conflicten rond kerkorganisten. Geen gek onderwerp, want de reputatie van organisten is dat met hen slechter te praten valt dan met terroristen. Ze zijn eigenwijs, koppig, en alles moet op hun manier gebeuren. Het zijn net mensen.

Een terechte lijn op de organistendag was dat er niet te veel geleund moet worden op regels en afspraken: het gaat om goede communicatie en de juiste innerlijke houding. Communicatie is inderdaad erg belangrijk: vaak wordt er meer over dan met organisten gesproken. Maar ook als er niet geroddeld wordt, kan er een hoop misgaan. Dan worden bijvoorbeeld algemene principes opgeworpen die eigenlijk dienen om een verkeerde situatie goed te praten.

Neem bijvoorbeeld deze uitspraak: een organist moet dienen. Wie kan het daarmee oneens zijn? Het gaat niet om de organist zelf. Maar het klinkt al anders als een predikant het zegt: die heeft meestal meer macht in de gemeente dan de organist, deponeert zijn psalmbriefje en de organist heeft het slechts uit te voeren. Of neem de situatie dat een kerkenraad liturgische beslissingen neemt zonder überhaupt de kerkmusici in het proces te betrekken. Overigens kan ook een organist met deze uitspraak aan de haal gaan, als hij zegt God te dienen, maar ermee bedoelt dat hij of zij boven kritiek van mensen verheven is.

Een andere dooddoener: het gaat om de gemeentezang. Natuurlijk moet je als kerkorganist de zang in goede banen leiden. Maar het wordt een ander verhaal als ermee bedoeld wordt dat de rest van het orgelspel er eigenlijk niet zo toe doet. Of dat een organist slechte zanggewoontes van de gemeente niet zou moeten willen verbeteren. Of als een organist met dit argument weigert om zichzelf verder te ontwikkelen.

In het algemeen vind ik het niet verbazend dat organisten in de gereformeerde gezindte als moeilijke mensen worden ervaren. Deels ligt het aan onszelf: we zijn niet zelden einzelgängers, veel beter in ons element op een eenzaam orgelbalkon dan wanneer we rekening moeten houden met anderen. Maar deels ligt het ook aan de gemeentes, die kerkmuziek vaak onbelangrijk vinden: zolang het maar niet teveel de aandacht trekt, is het goed. Kortom: het vergt wijsheid van alle kanten om op een goede manier met elkaar om te blijven gaan. We zijn net mensen.