Het is de broer van Willem van Oranje, Jan van Nassau, waar de lijnen in de koninklijke stamboom naar teruglopen. Deze Jan had een zoon: Willem Lodewijk. Die speelde een belangrijke rol in de Tachtigjarige Oorlog. Toen Friesland zich in 1580 bij de opstandelingen aansloot, had Willem van Oranje een vertegenwoordiger in het gewest nodig. En dus stelde hij zijn neef Willem Lodewijk aan tot stadhouder van Friesland. Hij kreeg de bijnaam Us Heit, Fries voor Onze Vader.

Willem Lodewijk stierf kinderloos. Opvolger werd zijn jongere broer Ernst Casimir. De Friese tak groeide door en werd cruciaal in 1702, het jaar waarin de Hollandse stadhouder Willem III overleed zonder dat er nageslacht was. Toen werd teruggegrepen op de Friese tak van de Nassaus en erfde Johan Willem Friso de titel Prins van Oranje. Zijn zoon Willem IV werd stadhouder van de Verenigde Nederlanden en zijn achterkleinzoon mocht zich de eerste koning van Nederland noemen.

Vanzelfsprekend was het allerminst dat de lijn na Johan Willem Friso doorging

Henriëtte Amalia. beeld Wikipedia

Johan Willem Friso. beeld Wikimedia

Maria Louise van Hessen-Kassel. beeld Fries Museum

Henriëtte Amalia. beeld Wikipedia

Johan Willem Friso. beeld Wikimedia

Maria Louise van Hessen-Kassel. beeld Fries Museum

Zwak

Deze maand is er in Friesland aandacht voor de grootmoeder van Willem IV, Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau. Zaterdag is het 300 jaar geleden dat zij overleed. De naamgenoot van onze huidige kroonprinses was van 1696 tot 1708 regentes van Friesland en Groningen voor haar minderjarige zoon, stadhouder Johan Willem Friso.

Vanzelfsprekend was het allerminst dat de lijn na Johan Willem Friso doorging. De prins verdronk op 24-jarige leeftijd in het Hollandsch Diep. Zeven weken later werd zijn zoontje geboren. Alles hing af van dit kind, een jongetje dat ook nog eens een zwakke gezondheid bleek te hebben. In 1717 vreesde men voor zijn leven nadat hij in de tuin van Paleis Soestdijk van zijn paard was gevallen.

Wonderwel kwam Willem er weer bovenop, hoewel hij verder moest leven met een vergroeide rug. Tegen de gebruiken in studeerde hij aan de universiteit van Franeker, ooit nog gesticht door Willem Lodewijk. Na een stadhouderloos tijdperk werd Willem IV stadhouder van alle zeven Nederlanden. De stadhouderlijke familie verhuisde van Leeuwarden naar Den Haag. In het Stadhouderlijk Hof in Leeuwarden, de vroegere residentie van de Friese Nassaus, kun je tegenwoordig een hotelkamer boeken.

Tal van plaatsen in Friesland vertellen nog altijd iets over het verleden van de Nassaus

Oranjepoortje

De Friese Nassaus verbleven graag in Oranjewoud, een buitenplaats vlak bij Heerenveen. Albertine Agnes, de grootmoeder van Johan Willem Friso, kocht dit landgoed in 1664. De jonggestorven stadhouder had op de buitenplaats een paleis willen laten bouwen. Er verrezen een halfronde toren en twee vleugels, maar door zijn overlijden werd het gebouw nooit afgemaakt.

Zo vertellen tal van plaatsen in Friesland nog altijd iets over het verleden van de Nassaus. Het Princessehof in Leeuwarden – in de achttiende eeuw een stadspaleis, tegenwoordig een keramiekmuseum – dankt zijn naam bijvoorbeeld aan Maria Louise van Hessen-Kassel. Zij was de weduwe van Johan Willem Friso en kan met recht de stammoeder van het Nederlandse koningshuis genoemd worden.

Lees ook

Beenderen Nassaus verachtelijk op een hoop geworpen

In de Grote of Jacobijnerkerk in Leeuwarden herinneren wapenschilden aan de Friese Nassaus. Ook bevindt hun grafkelder zich in de kerk. Zelfs de speciale koninklijke ingang is er nog, het Oranjepoortje. Daardoor konden leden van het Koninklijk Huis gescheiden van het gewone volk het bedehuis binnengaan.