Als je zowel Franse als Nederlandse wortels hebt, wat voel je je dan het meest? Auteur Emma Doude van Troostwijk denkt even na, zoals ze vaker zal doen in dit interview. „Ik woon al mijn hele leven in Frankrijk en voel me heel erg Frans, maar met het extra laagje van een Nederlandse familie en met de bijzondere rijkdom om tweetalig op te groeien.” Haar debuut verscheen dan ook in het Frans, maar met een belangrijke bijrol voor het Nederlands. Een Franse pastorie vormt het decor; drie generaties predikanten wonen bij elkaar.

Lees ook

Zoektocht naar vastheid en geloof in debuut Emma Doude van Troostwijk

De 26-jarige Doude van Troostwijk schrijft uit ervaring: ze is zelf opgegroeid in een predikantengezin, haar moeder is predikant. Op de vraag wat haar typeert, aarzelt ze, handen in het haar. „Ik schrijf.” En: „Mijn altijd te laat zijn”. Ook dit interview begon later dan de afgesproken tijd. „Ik vind het heel prettig om naar mensen te luisteren en te kijken. En ik schrijf omdat ik geloof dat mensen verhalen nodig hebben.”

Zat dat schrijven altijd al in je?

„Ik denk dat het er al heel lang in zit. Ik was altijd bezig met lezen, en ook met theater, dat is mijn eerste grote liefde. Dat ik een roman heb geschreven, is eigenlijk een beetje toeval. Ik was bezig met een theaterstuk, maar toen ik begon met schrijven kwam er een romanvorm uit.

Er is een foto van mij – ik was vier jaar – waar ik op de vensterbank zit met een pen in mijn hand. Toen heb ik blijkbaar al gezegd dat ik later schrijver wilde worden. Ik hou ervan om in mijn eigen wereld te verdwijnen en daarin dingen te verzinnen. Toch zou ik niet alleen maar romans kunnen schrijven, want ik zou er gek van worden om de hele tijd in mijn eentje te zijn.”

Hoe verloopt het schrijfproces bij je eerste roman?

„Dat ontdek ik nu pas, nu ik met mijn tweede boek bezig ben. In Bretagne woon ik naast de zee, dus ik wandel veel. Ik schrijf dingen op die ik op straat of in de trein hoor. En toch denk ik: het lukt me nooit om dit verhaal te schrijven. Tot alles opeens samenkomt.

Het wordt dan een obsessie; eerdere ideeën komen weer terug. Soms schrijf ik acht uur achter elkaar, in mijn bed, het proces is heel hectisch. Daarna kort ik weer veel in, waardoor het toch moeilijk is om genoeg woorden voor een heel boek te schrijven.”

„De kinderen van de dominee zijn de ergste”, schrijf je in je boek. Hoe kijk je terug op jouw jeugd?

Na een lach: „Ik was natuurlijk heel lief en aardig. Als domineesdochter leer je luisteren en met allerlei soorten mensen omgaan. De privésfeer en de publieke sfeer lopen helemaal door elkaar heen, de hele tijd. Iedereen had de sleutel van de kerkzaal bij de pastorie. Het koor kwam ’s avonds zingen, ik beantwoordde de telefoon, en als mijn moeder beneden een vergadering had, bracht ik koffie. Maar het is anders om domineeskind te zijn in Frankrijk, toch wel een katholiek land, dan in Nederland. Niemand weet eigenlijk wat een predikant is.”

Je boek staat bol van de predikanten. Wat fascineert je aan dit beroep?

„Predikant zijn is een raar vak: je bent bezig met het hele mensenleven. Je bent bezig met kinderen die geboren worden, met de dood, met trouwen. Je bent heel erg met verhalen bezig, met zingeving. Tegelijkertijd draag je ook al die mensenlevens om je heen. Daarom koos ik voor drie domineesfiguren, al ging dat eerst onbewust. Ik houd van de metaforische kracht van verhalen; voor mij is mijn boek geen domineesverhaal.”

De mannen in de familie staan voor tijden in de samenleving, analyseert Emma haar eigen roman. „De opa heeft dementie. Hij symboliseert de geschiedenis die vergeten wordt, waardoor we dezelfde dingen weer veroorzaken die in de jaren dertig ook gebeurden. In de alledaagse taal is er een soort decomplexion, ongeremdheid. Mensen spuien zonder enige gêne hun haat; ze durven te zeggen dat ze racistisch of antisemitisch zijn. Ze houden het niet meer binnen. Er is de laatste tijd echt iets aan het veranderen in wat normaal is.”

De samenleving van nu is volgens Emma terug te zien in de vader in haar verhaal. Hij heeft nog een gemeente, maar zijn werk ligt stil door zijn burn-out. „Dat is de grote ziekte van onze tijd. Maar ook de wereld is burn-out: we zijn alles zo aan het opbranden.”

Zoon Nicolaas doet in het verhaal binnenkort intrede en twijfelt aan zijn roeping. Hij vraagt zich af of zijn werk nog zin heeft, en vormt zo de stem van de generatie van Emma zelf. „Als ik iemand zou zijn, dan ben ik Nicolaas. Hij stelt zich deze vraag omdat hij dominee wordt; voor mij is het een veel bredere vraag. Soms heb ik de indruk dat we met z’n allen zoveel angst en onmacht voelen, omdat de wereld steeds erger wordt en we er niets aan kunnen doen. Hoe kunnen we dan toch voor elkaar zorgen? Wat is de rol van verhalen daarin?”

En wat is de rol van jouw verhaal?

„Dat weet ik niet, daarom ben ik zo ongerust. Als je een roman schrijft, wie leest die dan? Wat is het nut van verhalen vertellen? En toch geloof ik dat mensen verhalen nodig hebben. Nicolaas in het boek vraagt zich af: Wat is het nut van domineezijn? „Verhalen vertellen, dat is al iets,” zegt zijn moeder dan.”

Waarom heeft juist verhalen vertellen zin?

„Mensen hebben altijd verhalen verteld, we zijn verhaaldieren. Mooie, goede verhalen vertellen is het doel van literatuur. Schrijven is daarom zo'n grote verantwoordelijkheid: je bent verantwoordelijk voor wat je schrijft, voor de blik die je personages op de wereld hebben.”

Ze legt haar hand op haar hart. „Hoe meer ik schrijf, hoe beter ik het begrijp: ik vertel verhalen om mijzelf te troosten, anderen om mij heen te troosten. Ik vond de boeken die ik las allemaal zo donker, en we leven ook in een heel zware wereld. Maar ik had zin om contrast in het tragische te brengen. De familie uit mijn boek is ook niet volmaakt, maar mensen zorgen toch voor elkaar. Het is niet alleen maar zwart. Er ontstaat iets lichts.”

Geloof je zelf in een groter verhaal, in God?

„Die vraag houdt me al mijn hele leven bezig. Ik ga niet naar de kerk, maar ik vind het wel heel mooi dat er verhalen zijn die vertellen dat er iets groter is dan de mens. Het is belangrijk dat we ons niet almachtig voelen. Mijn manier van schrijven en leven is heel protestants.”

Hoe is dat te zien?

„In de manier waarop ik teksten lees, in hoe kwaad ik ben op iemand als Trump, die denkt dat hij een soort god is. Ik ben hard voor mezelf; je moet goede dingen doen en je bent verantwoordelijk voor wat je doet. Toch twijfel ik ook veel. Dat is allemaal heel protestants.”

Ja, hoort twijfel bij protestantisme?

„Voor mij wel, ja. Dat vind ik juist zo mooi. Mijn moeder is predikant en zij komt uit een gezin dat helemaal niet gelovig is. Zij twijfelt, weet soms niet of ze in God gelooft, maar ze gelooft wel in de Bijbelse verhalen en in haar beroep. Ze kan een tekst interpreteren en de volgende dag door een gesprek met een collega zeggen: „Oh nee, dit was het toch niet helemaal.” De joden hebben dat ook: dat eindeloos bevragen van de tekst en de betekenis.”

En ook daar haal jij je troost uit.

„Ja, zeker. Als je leest, ben je nooit alleen. Dat is de Bijbel voor mij: een groot verhaal waarmee je je hele leven leeft. Op sommige dagen denk ik: oh, het is wel waar, en op andere dagen toch niet. Maar het verhaal is er, en ik kan erop terugvallen. Dat boek gaat nooit dicht. Dat vind ik heel troostend.”

Mensen van de dag

Emma Doude van Troostwijk

uitg. Meulenhoff Boekerij

169 blz.

€ 20,99