Ondanks de hoopgevende cijfers van de afgelopen jaren waarschuwt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nu in haar recentste World Malaria Report dat de vooruitgang stagneert. In sommige regio’s dreigt het zelfs de verkeerde kant op te gaan. In 2024 stierven wereldwijd ongeveer 610.000 mensen aan malaria, een van ’s werelds hardnekkigste ziekten. Dat is een stijging ten opzichte van de 578.000 sterfgevallen in 2015.

Nog steeds sterft er elke minuut een kind aan malaria

Nog steeds sterft er elke minuut een kind aan malaria. Meestal is dat een kind onder de vijf jaar. Conflicten, extreem weer en toenemende resistentie tegen geneesmiddelen maken de strijd extra zwaar.

Nieuwe muskietennetten

De wereld is echter niet machteloos. Onze tijd is er een van grote medisch-wetenschappelijke mogelijkheden. Nederland speelt hierin een sleutelrol. Kennisinstellingen in Nijmegen en in Leiden doen, samen met een aantal innovatieve private ondernemingen, baanbrekend onderzoek naar malariamuggen en vaccins.

Vorig jaar verklaarde de WHO Suriname officieel malariavrij

Eén doorbraak van de afgelopen jaren is de nieuwe generatie muskietennetten, met dubbele werkzame stoffen. Ze zijn in veel Afrikaanse landen op grote schaal geïntroduceerd, met steun van het Global Fund. Dat bestrijdt wereldwijd aids, tuberculose en malaria.

Deze netten werken ook tegen resistente muggen. De eerste versies van de netten hebben tussen 2019 en 2022 al naar schatting 13 miljoen malariagevallen kunnen voorkomen. De uitrol van de eerste malariavaccins in Afrika markeert een nieuwe mijlpaal, als nieuw instrument in de strijd tegen malaria.

Historische prestatie

Dat het mogelijk is om een ziekte daadwerkelijk uit te bannen, bewijst Suriname. Vorig jaar verklaarde de WHO het land officieel malariavrij. Dat is een historische prestatie voor een land met uitgestrekte regenwouden en een aantal bevolkingsgroepen die zich veelvuldig verplaatsen. Denk aan Braziliaanse arbeidsmigranten die in Surinaamse goudmijnen werken.

Investeren in gezondheid wereldwijd dient ook de gezamenlijke veiligheid

Het succes van Suriname onderstreept dat de strijd tegen malaria niet wordt beperkt door onze middelen, maar door de politieke wil om deze middelen strategisch in te zetten.

Geredde levens

De belangen zijn groot. Onderzoek gepubliceerd in het toonaangevende The Lancet waarschuwt dat het stopzetten van internationale donorsteun kan leiden tot 100.000 extra sterfgevallen per jaar. Dat is ongeveer de bevolking van een Nederlandse plaats als Delft. Bezuinigingen op ontwikkelingshulp zijn geen abstracte cijfers; ze vertalen zich direct naar geredde levens. In dit verband wordt de voortdurende inzet van Nederland voor internationale ontwikkeling en mondiale gezondheid door veel waarnemers gezien als een inspirerende stap.

Investeren in gezondheid wereldwijd is ook een investering in gezamenlijke veiligheid. Sterke gezondheidssystemen verminderen instabiliteit en helpen voorkomen dat crises de landsgrenzen overschrijden. Elke euro die Nederland in malariabestrijding investeert, dient uiteindelijk bredere nationale belangen: van het voorkomen van crises tot internationale veiligheid.

Terwijl de wereld te maken heeft met crises die elkaar overlappen, blijft aanhoudende aandacht voor de mondiale gezondheid noodzakelijk, willen we de geboekte medische vooruitgang kunnen voortzetten.

Financieringscrisis

De tegenvallers in de wereldwijde malariabestrijding onderstrepen de reikwijdte van de huidige financieringscrisis. Hoewel landen waar malaria veel voorkomt zelf stappen zetten en Global Fund met hen samenwerkt met de beschikbare middelen, blijft voortdurende steun van de internationale gemeenschap onmisbaar. En wel om de strijd tegen een van de oudste ziekten ter wereld op een nieuwe manier voort te zetten. Een ziekte die weer de kop op lijkt te steken.

Want geen enkel kind, waar ook ter wereld, zou door gebrek aan een muskietennet, een test of een eenvoudige medicijnkuur aan deze ziekte mogen sterven.

De auteur is bestuurslid van The Global Fund en oud-tropenarts.