In 2000 werden nog 15.000 malariagevallen in Suriname geregistreerd. Een van de zieken was de nu 41-jarige goudzoeker Walter Jabini. Nog altijd lopen de rillingen over zijn rug als hij aan het virus denkt. Hij was zestien en liep het op in een goudveld waar hij toen werkte. „Ik was eigenwijs en dacht dat mij zoiets niet zou overkomen. Ik sliep niet onder een klamboe en slikte geen malariatabletten. Maar toen werd ik ziek. Eerst denk je nog dat het een griepje is.”

Zijn ziekteverschijnselen werden echter steeds erger. Uiteindelijk ging hij naar een hulppost van de Medische Zending, waar werd vastgesteld dat hij malaria had. „Ik was zo ziek als een hond en dacht echt dat ik doodging. De behandeling sloeg ook niet aan, waarna ik naar een ziekenhuis in Paramaribo werd overgebracht. De dokter vertelde mij dat als ik twee dagen later was gekomen, ik zou zijn overleden. Hij noemde de muskiet een sluipmoordenaar. Want voor je het weet, ben je er niet meer.”

Regenwoud

Malaria was eeuwenlang onlosmakelijk verbonden met de oud-kolonie. Het was zelfs een bijna geaccepteerd gegeven dat er ieder jaar duizenden inwoners ziek van werden en er tientallen aan overleden. Na de Tweede Wereldoorlog werd op initiatief van het toenmalige koloniale Nederlandse bestuur begonnen met de bestrijding van de Anophelesmuskieten, de muggen die het virus overbrengen. Die werden begin jaren zestig in de kuststrook uitgeroeid.

Het dunbevolkte binnenland, dat vooral bestaat uit vrijwel ondoordringbaar regenwoud, vergde een veel grotere inspanning. Het gebied, dat bijna 90 procent van Suriname beslaat, is ontoegankelijk en de verschillende woongemeenschappen liggen ver uit elkaar. Bovendien was de medische zorg daar beperkt.

In 1974 werd een belangrijke stap gezet met de decentralisatie van de zorg in Suriname. De Medische Zending begon met het opleiden van lokale gezondheidswerkers om vroegtijdige diagnose en behandeling mogelijk te maken in gemeenschappen van inheemse en tribale volkeren. Dat zorgde voor een doorbraak in de malariabestrijding.

Goudkoorts

Maar de opkomende goudkoorts in Suriname zorgde aan het begin van de eeuw voor een opleving van het aantal gevallen: zo’n 15.000 in 2001, het hoogste in de regio. Met steun van internationale organisaties heeft Suriname sinds 2005 echter fors geïnvesteerd in de voorkoming en bestrijding van malaria, met onder meer sneltesten, de inzet van mobiele zorgteams en moderne medicatie.

Uiteindelijk werd het aantal gevallen teruggebracht tot nul en dat is al sinds 2018 zo. Daarom is Suriname nu geplaatst op de lijst met 46 (sub)tropische landen die de ziekte hebben uitgeroeid. Maar er zijn nog altijd 85 landen in de wereld waar malaria heerst. Ieder jaar worden zo’n 263 miljoen mensen ziek en sterven er bijna 600.000 aan, vooral in Afrika. Elke week sterven 10.000 kinderen aan malaria, heeft de WHO becijferd.

„Waakzaamheid blijft geboden om herintroductie te voorkomen”, waarschuwt Jarbas Barbosa, directeur van de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO). „Maar Suriname is een krachtig bewijs dat zelfs een tropisch land met geografische uitdagingen en diverse gemeenschappen erin kan slagen om een dodelijke ziekte volledig uit te bannen.”

Goudzoeker Jabini is daar blij mee. „Ik ben dankbaar dat het land malariavrij is verklaard. Malaria gun je echt niemand.”