Onverbiddelijk sloeg de griep de afgelopen dagen ook bij mij toe. De nieuwsberichten lieten zien dat ik niet de enige ben. Het RIVM meldde op 18 februari: „Griepepidemie zet door.” En de NOS voegde daar in een kop nog aan toe dat de „druk op zorg” toeneemt. Vorige week bezochten zo’n 68 op de 100.000 mensen met griepklachten de huisarts.

Ook al was het helemaal niet zo erg dat ik de huisarts nodig had, veel verder dan bed en bank kwam ik een aantal dagen niet. Vol hoofd, brakke stem en hoofdpijn bij inspanning. Niets bijzonders, wel heel hinderlijk en frustrerend. Want het kon helemaal niet, ziek zijn. Er stonden belangrijke afspraken, dringende deadlines en spannende overleggen op de agenda. Ik moest er zijn; dit kon niet zomaar worden afgezegd. En het kon ook niet zonder mij, meende ik...

Hoe frustrerend ook, mijn lichaam dicteerde mij dat ik stil moest staan

Maar hoe frustrerend ook, mijn lichaam dicteerde mij dat ik stil moest staan. En nog dringender drukten familie en collega’s me op het hart om toe te geven aan die signalen. Het komt hier heus goed! Neem de tijd voor herstel; dat is veel belangrijker dan doorbuffelen. Voor de korte termijn redden we het echt zonder jou. En voor de langere termijn hebben we er veel meer aan dat je nu tijd neemt voor herstel dan dat je, hoe goed bedoeld ook, op halve kracht doorgaat, met het risico later alsnog en langduriger uit te vallen.

Confronterende woorden. Liggend op de bank had ik ineens tijd om hier echt bij stil te staan. De vraag toe te laten hoe onmisbaar een mens eigenlijk echt is en wat het zegt als je dat meent te zijn. En zo, terwijl ik keek naar de langzaam neerdwarrelende sneeuwvlokken, kwam het besef dat het ongemak van even niets kunnen doen ook een soort rijkdom bevat. Rust, hoe ongemakkelijk het ook is om eraan toe te geven, biedt ruimte voor reflecties die in de dagelijkse hectiek zelden de kans krijgen. Ruimte om werkelijk te ervaren hoe het gaat, om gedachten en emoties te observeren, om patronen te zien die normaal onopgemerkt blijven, om de handreikingen van anderen te zien die juist nu gedaan worden. Reflectie op betekenisvolle relaties, op de verbondenheid met de mensen om je heen en op je eigen aandeel daarin. Reflectie op de kleine gebaren die normaal misschien onopgemerkt blijven. Zussen die een berichtje sturen om te vragen hoe het gaat, de collega die je op het hart drukt om tijd te nemen voor herstel. Ze laten zien dat zorg en aandacht niet altijd groots of complex hoeven te zijn; het zijn juist de kleine handelingen die het verschil maken.

Gedwongen rust leert ook een andere waarde kennen: de waarde van vertragen. Niet onbegrensd doorgaan, maar durven loslaten. Toegeven dat je niet alles kunt en afhankelijk bent van anderen. En erkennen dat daarin ook veel goeds zit. Het is een les in aandacht: voor de mensen om je heen, vooral voor de meest dierbaren (die er vaak het eerst bij inschieten), en uiteindelijk ook voor jezelf. Stilvallen, hoe ongemakkelijk het eerst ook voelde, maakte ruimte voor een helderder zicht op wat werkelijk nodig is om te kunnen blijven doen wat goed is; voor jezelf, voor je meest dierbaren en voor de mensen daaromheen.

Zo kan een hinderlijk griepje toch van waarde zijn, omdat het herinnert aan wat belangrijk is en inzichten geeft die in de dagelijkse drukte verloren gaan. Het laat zien dat er schoonheid schuilt in het vertragen, dat ook in het onprettige iets zit wat verrijkt. Zo kan gedwongen vertraging een onverwacht geschenk blijken te zijn: het geschenk van rust en ruimte om te reflecteren, om belangrijke waarden opnieuw te ontdekken en om de kleine gebaren van zorg en verbondenheid werkelijk te zien.

De auteur is hoogleraar Verplegingswetenschap.