Wie kent het niet, het bekende kinderboek ”Rupsje Nooitgenoeg” van Eric Carle. Het rupsje eet zich een weg door alles wat het tegenkomt: appel, peer, taart, worst, tot het nauwelijks meer te verteren is. Het is een onschuldig verhaal met een mooie afloop, maar de drang van nooit genoeg is ook in het dagelijkse leven herkenbaar. Steeds weer dat verlangen naar meer. En dan niet eens omdat het echt nodig is, maar omdat stoppen moeilijk is.

Dit beeld van de alles verslindende rups dringt zich ook op bij alle berichten over de inval van de VS in Venezuela en de dreigende taal richting Mexico, Cuba, Colombia en in bijzonder Groenland. De manier waarop Trump spreekt over dat enorme, dunbevolkte gebied –strategisch belangrijk, economisch interessant, iets wat je eigenlijk niet kunt laten liggen– echoot ook ”nooit genoeg”. Alsof macht en veiligheid alleen bestaan bij méér grondgebied, méér controle, méér dominantie.

Vrede begint niet bij het verleggen van grenzen, maar bij het erkennen ervan

Anne Appelbaum, een vermaarde historica en schrijfster, noemde in een uitzending van Nieuwsuur op 7 januari juist dit als belangrijkste drijfveer voor Trump en de zijnen: alles om je heen onderwerpen en inlijven om Amerika groter en grootser te maken. Zeker, de verklaringen die genoemd worden, klinken anders. Die gaan over arctische vaarroutes, grondstoffen en veiligheid. Maar die verklaringen verhullen slechts deze dieperliggende drijfveer.

Misschien lijkt dit alles ver af te staan van ons dagelijkse leven. Wat hebben wij, hier, te maken met geopolitieke spelletjes rond een ijzig eiland ver weg? Toch raakt het aan iets fundamenteel menselijks. Aan die diepgewortelde neiging om steeds verder te reiken, om te verzamelen, te vergroten, veilig te stellen. Niet alleen bij staten en machthebbers, maar ook in het klein: in agenda’s die vollopen, in huizen die steeds groter moeten zijn, in belevenissen die steeds unieker moeten worden. Ook hier: nooit genoeg.

Achter dat ”nooit genoeg” schuilt vaak angst. Angst om tekort te komen, om kwetsbaar te zijn, om invloed te verliezen. Wie bang is, wil zekerheden opstapelen. En wie vreest dat het niet genoeg zal blijken, zoekt voortdurend naar uitbreiding. Het probleem is alleen dat dit maar zelden tot rust leidt. Het rupsje wordt er niet gelukkiger van; het krijgt buikpijn.

Misschien ligt juist daarin een waardevolle richtlijn voor het komende jaar. Niet in de vraag hoe we mee kunnen bewegen in die drang naar meer, maar hoe we haar kunnen weerstaan. Door ons te richten op wat genoeg is, door te oefenen in tevredenheid; niet als berusting, maar als bewuste keuze. Door te weigeren je leven volledig te laten bepalen door wat groter, sneller of machtiger moet. Het is een vorm van innerlijke vrijheid. Je hoeft niet alles te beheersen om veilig te zijn. Je hoeft niet alles te bezitten om waardevol te zijn. Je hoeft niet overal invloed op te hebben om betekenisvol te leven.

Dat geeft moed en hoop, juist in een tijd waarin de wereld onrustig is en leiders soms meer olie op het vuur lijken te gooien dan water. Moed om niet mee te gaan in de druk van altijd meer. Moed om te zeggen: dit is genoeg. Deze plek, deze relaties, deze dag. Moed om te investeren in wat nabij is in plaats van te verlangen naar wat ver weg ligt. Moed om het kleine niet te verachten. En hoop, omdat juist dat laat zien dat de toekomst niet alleen wordt bepaald door degenen die het hardst roepen of het meest uitbreiden.

Als het komende jaar iets van ons vraagt, dan is het misschien wel die moed. Leven vanuit genoeg, terwijl de wereld om ons heen roept om meer. Om te blijven zien dat echte veiligheid niet groeit door uitbreiding, maar door verbondenheid. En dat vrede –persoonlijk en wereldwijd– niet begint bij het verleggen van grenzen, maar bij het erkennen ervan.

Wat een rijkdom zou het zijn als dat onze drijfveer is: niet alles te hoeven willen, om alles te ontvangen wat werkelijk telt.

De auteur is hoogleraar verplegingswetenschap.