Marine Le Pen, voorvrouw van het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN), krijgt vanaf dinsdag de ultieme kans om haar presidentiële ambitie te redden. Dan begint het hoger beroep waarin ze zal bepleiten dat ze ten onrechte is veroordeeld wegens verduistering van Europees geld. In maart vorig jaar verklaarde de rechtbank haar schuldig en vonniste dat ze zich niet meer verkiesbaar mocht stellen voor een publiek ambt.

RN-werknemers in het Europees Parlement (EP) zouden tussen 2004 en 2016 eigenlijk voor de partij (voorheen het Front National) hebben gewerkt en zo ten onrechte voor 4,4 miljoen euro aan Europees salaris hebben opgestreken. Samen met 24 anderen, onder wie partijkopstukken, werd Le Pen vorig jaar schuldig bevonden. De RN-leider kreeg een celstraf van vier jaar opgelegd, waarvan twee voorwaardelijk en een geldboete van 100.000 euro. Daarbovenop kwam de onverkiesbaarheid.

De veroordeling van Le Pen maakt veel los in Frankrijk

Het is een harde straf, zeker in vergelijking met andere, soortgelijke rechtszaken. Dat is omdat Le Pen de verduistering orkestreerde, zei de rechter. En omdat ze geen spijt betuigde werd de onverkiesbaarheid onmiddellijk van kracht. Dat betekent dat Le Pen haar presidentiële ambities zou moeten opgeven – net nu ze, na drie vergeefse verkiezingscampagnes, kans maakt te winnen.

Vrijgesproken

De veroordeling maakte veel los in Frankrijk. Was het terecht dat het hoger beroep niet werd afgewacht voor de straf werd uitgevoerd? Le Pen zelf kwalificeerde de uitspraak als een „aanval op de democratie”. Maar ook politici uit de middenpartijen stelden de vraag of de onmiddellijke ingang van de straf gerechtvaardigd was. Toenmalig premier François Bayrou vroeg zich „als burger” af of niet eerst alle juridische opties doorlopen moesten worden.

Bayrou zelf werd wegens gebrek aan bewijs een paar maanden eerder vrijgesproken voor dezelfde aanklacht: nepbaantjes in het EP. In het geval van het RN was dat bewijs er wél. En wat de verdediging niet helpt, is dat de helft van de 24 veroordeelden niet in hoger beroep is gegaan. Dat kan worden opgevat als een schuldbekentenis. „De manoeuvreerruimte is beperkt”, analyseert de krant Les Echos, die het bewijsmateriaal „overweldigend” noemt.

De ironie wil dat Le Pen zelf groot voorstander was van strengere wetgeving tegen politici die de fout in gaan. In 2016 pleitte ze voor zero tolerance, toen haar partij de wet steunde die corrupte politici per direct hun passief stemrecht, de verkiesbaarheid af zou nemen. Dit om herhaling te voorkomen. En inderdaad: de rechter die Le Pen vorig jaar veroordeelde, vreesde voor herhaling – juist omdat Le Pen beweerde niets fout te hebben gedaan.

Donald Trump

Dankzij een uitspraak van de grondwettelijke raad mocht Le Pen wel haar voorzitterschap van de 123-koppige RN-fractie in de Assemblée nationale, de Franse Tweede Kamer, houden. Op de politieke bühne is ze sinds de uitspraak echter minder aanwezig. „Oude katten verstoppen zich om te sterven”, sneerde de linkse krant Libération. Le Pen lijkt partijvoorzitter en fractieleider in het EP, Jordan Bardella, vaker voor te laten gaan. Als haar vertrouweling zal hij worden voorgedragen als presidentskandidaat, mocht de straf tegen Le Pen overeind blijven. De peilingen laten zien dat hij een goede kans maakt om die verkiezing te winnen.

De veroordeling van Le Pen trok ook de aandacht van de Amerikaanse president Donald Trump. Hij noemde de straf „zorgwekkend”. Het Duitse weekblad Der Spiegel schreef onlangs dat de Amerikanen visumsancties overwegen tegen de rechters in het proces, vergelijkbaar met de sancties die Washington oplegde tegen de rechters van het Internationaal Strafhof. Het Witte Huis ontkende dit vorige week.

Voor het hoger beroep is ruim een maand uitgetrokken. De rechter zal waarschijnlijk voor de zomer uitspraak doen.