Mochten de inwoners van Oost-Congo na vorige week een sprankje hoop op vrede hebben gehad, dan is dat inmiddels vervlogen. M23 boekte deze week opnieuw een overwinning op het regeringsleger. De rebellengroep nam woensdag na een kort offensief de strategische stad Uvira in. Dat is nog geen week nadat Rwanda en de Democratische Republiek Congo, onder toeziend oog van de Amerikaanse president Donald Trump, een vredesverdrag tekenden.

Het oosten van DR Congo is al tientallen jaren een oorlogsgebied, gevoed door etnische spanningen en strijd om waardevolle grondstoffen. Een belangrijke gewapende groep in dit conflict is M23, die in de provincies Noord- en Zuid-Kivu strijdt tegen het Congolese leger, en steun krijgt van Rwanda. Sinds januari is het geweld toegenomen en heeft deze rebellengroep de provinciehoofdsteden Goma en Bukavu veroverd.

Nu is daar dus ook de stad Uvira bijgekomen. De verovering betekent een forse klap voor de Congolese overheid, die in het oosten steeds meer terrein verliest. Na de val van Bukavu fungeerde de stad als hoofdkwartier van de regionale regering in Zuid-Kivu, en als regionale militaire basis voor het Congolese leger. De verovering van de stad door M23 kan de rebellen in staat stellen op te rukken naar andere locaties buiten Zuid-Kivu.

Bondgenoot

Het M23-offensief heeft een enorme vluchtelingenstroom veroorzaakt. Volgens het VN-bureau OCHA zijn binnen iets meer dan een week meer dan 500.000 mensen ontheemd geraakt. Zo’n 50.000 mensen zouden naar buurland Burundi zijn gevlucht. Ook zijn tientallen burgers omgekomen tijdens de gevechten en de chaotische uittocht.

De Verenigde Naties waarschuwen dat de situatie kan uitgroeien tot een bredere regionale crisis. In het gebied zijn naast Rwandese troepen ook enkele duizenden Burundese soldaten actief. Uvira ligt op minder dan 30 kilometer van de grens met Burundi, een bondgenoot van Congo.

Vorige week nog tekenden DR Congo en Rwanda in de Amerikaanse hoofdstad een nieuw vredesakkoord. De waarde daarvan werd echter al meteen betwijfeld, omdat de situatie op de grond onveranderd bleef. M23 maakte geen deel uit van het akkoord en houdt zich niet aan een eerder overeengekomen staakt-het-vuren.

Lees ook

Trumps vredesakkoord voor Rwanda en Congo is papieren werkelijkheid

Het vredesakkoord verplicht Rwanda echter wel om de steun aan gewapende groeperingen te staken en te werken aan een einde aan de vijandelijkheden. Volgens de VN en internationale waarnemers krijgt M23 hulp van Rwanda, zowel materieel als militair. Volgens de denktank Critical Threats hebben de rebellen Uvira veroverd „met aanzienlijke steun van het Rwandese leger”.

Schenden

M23-woordvoerder Lawrence Kanyuka noemt Uvira op X „bevrijd” en stelt dat de inname noodzakelijk was na maandenlange aanvallen van Congolese en geallieerde troepen. Rwanda schaart zich achter die lezing: het Rwandese ministerie van Buitenlandse Zaken beschuldigde de Congolese strijdkrachten van het schenden van het staakt-het-vuren. DR Congo zou volgens Kigali hebben geprobeerd om door M23 veroverde gebieden te herwinnen, juist „terwijl het vredesproces zich ontvouwde”.

Volgens meerdere analyses, waaronder die van Critical Threats, wijst alles op een vooraf gepland M23-offensief dat actief door Rwanda is ondersteund. Kigali zou al eind november extra troepen hebben ingezet om de rebellen te versterken. Die steun is in strijd met de verplichtingen uit het recente vredesakkoord dat gesloten is in Washington. De val van Uvira zet hoe dan ook elke vorm van vredesinspanningen onder druk.