Voor de ondertekening reisden de Congolese president Félix Tshisekedi en de Rwandese president Paul Kagame naar Washington. Het akkoord is het resultaat van maandenlange diplomatieke druk vanuit de Verenigde Staten, de Afrikaanse Unie en Qatar. Het akkoord moet een einde maken aan een langslepend conflict in Oost-Congo.

Daar vecht het Congolese leger tegen rebellengroep M23. Volgens de Verenigde Naties en diverse analisten ontvangen deze opstandelingen steun uit Rwanda, dat naast hulp in de vorm van wapens en logistiek ook troepen in het gebied zou hebben. Eerder dit jaar nam M23 de strategische steden Goma en Bukavu in, een duidelijke escalatie van het conflict.

Fragiel

President Trump prees de ondertekening als „een geweldige dag voor Afrika” en stelde dat zijn regering slaagt „waar anderen hebben gefaald”. Deze ronkende woorden doen echter geen recht aan de werkelijkheid. Vooralsnog is het vooral een wankele vrede, als daar al sprake van is. De werkelijkheid op de grond is een stuk weerbarstiger.

Eerdere afspraken bleken fragiel: in juni tekenden DR Congo en Rwanda al een principeakkoord, terwijl het geweld daarna onverminderd doorging. Sinds november lanceerde M23 minstens drie nieuwe offensieven in Zuid-Kivu, aldus denktank Critical Threats CTP. „We zijn nog steeds in oorlog”, zei een inwoner van de bezette stad Goma tegen persbureau AP.

De grote vraag is of M23 bereid is terrein prijs te geven. Voorlopig lijkt dat niet het geval. De groep heeft in delen van Oost-Congo de macht stevig in handen en bouwt daar zelfs een eigen bestuur op. Het succes van het nieuwe akkoord hangt sterk af van directe gesprekken tussen DR Congo en de rebellen, maar die onderhandelingen zitten muurvast. Zolang ze steun krijgt van Rwanda, zal de groep ook weinig druk voelen.

Genocide

Daar komt bij dat het akkoord vooral door externe druk tot stand lijkt te zijn gekomen. Zowel de VS als Qatar drong aan op een deal, terwijl er bepaald geen bereidheid blijkt van Rwanda en Congo om echte concessies te doen. Dat de presidenten Tshisekedi en Kagame elkaar bij de ondertekening geen hand gaven, is veelzeggend.

De grondoorzaken van het conflict liggen in wederzijds wantrouwen en veiligheidszorgen. Voor Rwanda vormt de aanwezigheid van de Hutu-rebellengroep FDLR in Oost-Congo een directe bedreiging, omdat deze groep banden heeft met de daders van de genocide van 1994. Kigali ziet zijn betrokkenheid bij het conflict als een vorm van defensie.

Congo ontkent op zijn beurt dat het de FDLR steunt en ziet vooral het Rwandese optreden en de steun aan M23 als inbreuk op zijn soevereiniteit. Kinshasa eist dat Rwanda zich terugtrekt en alle steun aan rebellen beëindigt. Zolang daar geen afspraken over gemaakt worden, blijft de gesloten vrede vooral een papieren werkelijkheid.