Wat is er aan de hand in Oost-Congo?

Het oosten van Congo is al decennia een van de meest instabiele regio’s ter wereld. Honderden gewapende groepen strijden er om macht, grondgebied en toegang tot waardevolle grondstoffen waar de regio rijk aan is. Zoals kobalt en coltan, onmisbaar voor batterijen in telefoons, laptops en elektrische auto’s. Ook etnische spanningen wakkeren het geweld aan.

In januari escaleerde het conflict opnieuw, met duizenden doden en honderdduizenden vluchtelingen als gevolg. De rebellengroep M23 rukte razendsnel op en veroverde twee belangrijke steden. De Congolese regering beschuldigt Rwanda ervan de rebellen te steunen. Volgens experts van de Verenigde Naties zijn er inderdaad duizenden Rwandese soldaten actief in het gebied.

De grote afwezige bij de deal is rebellengroep M23

Kigali ontkent betrokkenheid bij M23. Rwanda zegt juist dat het zich verdedigt tegen gewapende Hutugroeperingen die vanuit Congo opereren, waaronder de FDLR. Deze groep is opgericht door daders van de Rwandese genocide van 1994. Extremistische Hutu’s vermoordden toen honderdduizenden Tutsi’s en gematigde Hutu’s.

Wat is er nu afgesproken tussen Rwanda en Congo?

In het nieuwe vredesverdrag belooft Rwanda binnen negentig dagen zijn militairen terug te trekken uit Oost-Congo. Congo zegt op zijn beurt dat het zal stoppen met het gedogen of steunen van Hutumilities zoals de FDLR. Daarnaast gaan beide landen samenwerken op economisch gebied en initiatieven opzetten om rebellen te ontwapenen.

Eerdere vredesakkoorden in de regio mislukten. Is dit vredesverdrag een doorbraak?

De overeenkomst is een grote stap vooruit. In januari, toen de M23-rebellen oprukten, noemde de Congolese president de betrokkenheid van Rwanda nog een „oorlogsverklaring”. De directe dreiging van een openlijke oorlog tussen Congo en Rwanda is hiermee afgewend. De relatie tussen de hoofdsteden Kinshasa en Kigali kan tot rust komen.

De grote afwezige bij de deal is echter M23. Juist deze rebellengroep controleert op dit moment grote gebieden in het oosten van Congo. Legt deze groep de wapens niet neer, dan zal er geen sprake van vrede zijn, ondanks een akkoord tussen Rwanda en Congo.

Hoe moet het dan nu verder met M23?

Beide landen zeggen besprekingen met M23 te zullen steunen. Die moeten worden gehouden in Doha, in Qatar. Er lopen al langer afzonderlijke onderhandelingen tussen M23 en de Congolese regering, bemiddeld door Qatar. In april werd een wapenstilstand afgekondigd, maar die rust is broos. Congo eiste dat M23 eerst ontwapent, terwijl de rebellen juist politieke garanties willen voor ze zich terugtrekken. Het zal nog moeten blijken of M23 daadwerkelijk de wapens neerlegt.

Zelfs als deze rebellengroep uiteindelijk akkoord gaat, is dat geen garantie voor vrede. M23 is slechts een van meer dan honderd gewapende groepen actief in de regio. Zonder een bredere aanpak van deze milities blijft het risico op nieuwe conflicten groot.

De deal werd getekend in de Amerikaanse hoofdstad Washington D.C. Welke rol spelen de VS?

Het vredesakkoord is tot stand gekomen door bemiddeling van de VS, die daarmee een sleutelrol spelen. Het zal aan de regering-Trump zijn om ervoor te zorgen dat beide partijen zich aan de afspraken houden.

President Trump maakte vrijdag geen geheim van de Amerikaanse belangen. Volgens hem krijgen de VS „een groot deel van de rechten op mineralen uit Congo als onderdeel van de deal”. In de maanden voorafgaand aan het akkoord spraken Amerikaanse en Congolese vertegenwoordigers over deals rond mijnbouw, in ruil voor hulp bij het bestrijden van rebellengroepen.

Gaat een mineralendeal helpen?

Amerikaanse investeringen zouden de regio ten goede kunnen komen. Het is echter de vraag of deze economische motieven voldoende zijn om een einde te maken aan de onrust in Oost-Congo. Critici noemen de verwevenheid van vrede en minerale belangen gevaarlijk. Opnieuw blijven buitenlandse belangen de toon zetten in Congo.

Duurzame vrede in Oost-Congo is alleen mogelijk als de onderliggende oorzaken van het conflict worden aangepakt. Oplossingen voor de verschillende problemen –etnische spanningen, een zwakke Congolese overheid en competitie om mineralen– blijven dringend nodig.