Met een pakket aan maatregelen probeert Duitsland een prangend probleem op de arbeidsmarkt te lijf te gaan. Het land vergrijst. Tegen 2028 zal het arbeidstekort zijn opgelopen tot 768.000 arbeidsplaatsen.

Het wetsvoorstel voor een ”actief pensioen”, dat vorige week door de Duitse regering werd goedgekeurd en volgend jaar moet ingaan, is bedoeld om werken na de pensioengerechtigde leeftijd aantrekkelijk te maken. Ongeveer 230.000 werkende gepensioneerden zouden van deze regeling kunnen profiteren. De Duitse overheid verwacht dat op termijn honderdduizenden werknemers langer zullen doorwerken. Zo hoopt het land het nijpende arbeidstekort te verminderen.

Nederland kampt met eenzelfde probleem. De babyboomgeneratie is in aantal verreweg de grootste generatie. Die is inmiddels met pensioen of gaat dat binnenkort, met een aanzienlijke krimp van de beroepsbevolking als gevolg. Dat leidt tot krapte op de arbeidsmarkt, want de toestroom van jongeren vult het gat niet op.

Jan Schreuders, coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid bij de reformatorische vakorganistie RMU, legt uit dat sectoren als de zorg en het onderwijs daar nu al de gevolgen van zien. Het aantal vacatures in de zorg bijvoorbeeld is opgelopen tot zo’n 65.000.

Partijprogramma’s

In Nederland is er geen enkele politieke partij die een equivalent van de Duitse maatregel voorstelt. Verkiezingsprogramma’s wijden weinig woorden aan de vergrijzing en de toenemende druk daardoor op de arbeidsmarkt. De programma’s van de SP en de FVD zwijgen erover. De VVD ziet dat vergrijzing extra zorgkosten met zich meebrengt. JA21 spreekt over grijze haren enkel in relatie tot toegankelijke woningen.

Enkele partijen signaleren wel dat vergrijzing voor een tekort aan werknemers kan zorgen. Zo spreekt D66 over „toenemende werkdruk door vergrijzing” en maakt de CU duidelijk dat de arbeidskrapte zal toenemen door een toenemende veroudering van de samenleving. Ook de SGP verbindt vergrijzing met een toenemende krapte op de arbeidsmarkt.

Schreuders van de RMU zou het geen goed idee vinden om de Duitse maatregel zonder meer te kopiëren. „Zo’n generieke maatregel zal niet het gewenste effect hebben in Nederland. Mensen die kunnen doorwerken, doen dat voor een deel al”, stelt hij.

Bovendien hebben ouderen die niet doorwerken daar volgens hem vaak goede redenen voor. Hij noemt als voorbeeld banen die veel fysieke inspanning vergen. Een stratenmaker „van wie de knieën na veertig jaar werken vaak kapot zijn” zal door zo’n maatregel niet langer doorwerken.

Kennisachterstand

Een andere reden waarom deze maatregel zijn doel zal missen, is volgens Schreuders dat in technische beroepen ouderen vaak achterop raken als het om kennis gaat. De ontwikkelingen in de technische sector volgen elkaar razendsnel op. „Daarom zijn zij eerder gebaat bij extra onderwijs dan bij een maatregel die hen 2000 euro belastingvrij laat bijverdienen”, aldus de coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid.

In Duitsland zelf wordt het „actieve pensioen” ook met de nodige scepsis bekeken. Anja Piel, bestuurslid van de Duitse vakbond DGB, zegt tegen het Duitse nieuwsbureau RND dat de maatregel ongelijkheid in de hand werkt. „Terwijl mensen met een hoog inkomen op oudere leeftijd nog steeds profiteren van belastingvoordelen, halen mensen met fysiek zwaar werk vaak niet eens hun pensioen.” Ze pleit voor een gerichte aanpak per sector.

Ook wijzen deskundigen op de hoge kosten van de maatregel. Het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek (DIW) heeft berekend dat het plan de schatkist zo’n 770 miljoen euro per jaar zal kosten.