Leistra (1958), vooral actief als (literair) vertaler, publiceerde eerder al romans en korte verhalen. In 2024 debuteerde hij als dichter met de zeer persoonlijk geladen bundel ”Ander woord voor moeder” met drie afdelingen: ”Verwijdering”, ”Variaties op een thema” en ”Toenadering”. Al lezend in deze bundel kan zomaar de vraag rijzen: wat is eigenlijk goede poëzie?

Hoewel de antwoorden op deze vraag zeer uiteenlopen, zijn er grofweg de volgende criteria. Is er sprake van emotionele diepgang? Bevatten de gedichten (liefst subtiel en hoogstaand) beeldend taalgebruik en metaforen? Is er passend gebruikgemaakt van stijl, klank en ritme? Dat kan met eindrijm (eventueel in een traditioneel rijmschema), maar ook in allerlei andere vormen van taalverfraaiing. Is de tekst origineel? Vanuit een nieuw perspectief geschreven? Over een vernieuwend onderwerp? In nieuwe vormen of stijl? Is er, ten slotte, een diepere betekenis te ontrafelen in of achter de tekst, die de lezer tot denken aanzet over universele gedachten, gevoelens, thema’s? En, in het verlengde daarvan: bevat de tekst ”waarheid”? Wordt er iets van blijvende waarde gedeeld?

Vernieuwing

Door de eeuwen heen is er op verschillende manieren tegen poëzie en literatuur aangekeken. Zo werd pas in de negentiende eeuw de originaliteit, het vernieuwende tot ultiem kenmerk van de kunst verheven. En dat resulteerde dan weer in een streven naar breken met tradities, doorbreken van taboes en loslaten van allerlei normen. En dan niet alleen normen voor de vorm –rijm, ritme, versvorm etc.– maar ook maatschappelijke normen, fatsoensnormen en noem maar op.

Wie niet openstaat voor literaire tegenspraak, voor ontdekkende en verontrustende teksten, komt zelden dichter bij de waarheid

Uiteraard leidt een andere visie op de literaire kwaliteit van poëzie ook tot een andere manier van lezen. Lezers die gewend zijn aandachtig tekst met tekst te vergelijken, die zonder morren lang en aandachtig met een (kort) tekstgedeelte bezig zijn en die ervan uitgaan dat intensief lezen en herlezen dichter bij de kern, de ware betekenis, de waarheid kan brengen, zijn eerder geneigd ook zo poëzie te lezen. Ze zijn bereid tot ”close reading”: de tekst aandachtig en grondig analyseren om tot een dieper begrip van vorm en inhoud te komen. Tot een ‘echte’ interpretatie, waarbij de details het geheel ondersteunen en de algehele strekking helpt om ieder detail van de tekst te doorgronden.

Daarbij moet steeds de vraag gesteld worden: doet dit de tekst recht? Wie een tekst terzijde legt als te simpel, te moeilijk, te tegendraads of te anders, loopt het gevaar in zelfgenoegzaam eigen gelijk vast te roesten. Wie niet openstaat voor literaire tegenspraak, voor ontdekkende en verontrustende teksten, komt zelden dichter bij de waarheid.

Klip-en-klaar

Wat dit alles met Leistra te maken heeft? Zijn gedichten zijn geen ingewikkelde, versleutelde hoogliteraire teksten. Nijhoff zei (in ”Awater”): „Lees maar, er staat niet wat er staat.” Nu, bij Leistra staat het er wel. Klip-en-klaar in een verzorgde parlandopoëzie zonder talige opsmuk, opvallende ritmes of rijm, met weinig metaforen of andere beeldspraak.

De hele bundel draait om de verstoorde relatie tussen moeder en kind. Kan het universeler en fundamenteler? Leistra deelt daarbij niet zozeer een waarheid of inzicht, maar heeft veeleer de ontreddering, de frustratie, het gemis helder en daardoor vaak schrijnend en invoelbaar verwoord. Zo kunnen de gedichten emoties weergeven, maar ook oproepen. De lezer krijgt via de taal toegang tot de gedachten en gevoelens in de tekst.

Is Leistra daarin origineel? Het verdriet in deze poëzie is authentiek. Zoals Tolstoj vaststelde (in ”Anna Karenina”): „Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen manier.” Zorg, nood, ellende zijn altijd origineel, juist omdat ze persoonlijk zijn.

Gebroken gezinnen

Met de vele gebroken gezinnen van onze tijd, is ”Ander woord voor moeder” actueel. Dat het geen stof voor een abstract literatuurcollege is, doet weinig af aan de emotionele lading van het onderwerp. Of het daarmee een boek voor op de vakantiestapel is, blijft zoals zo vaak vooral een vraag van persoonlijke voorkeur.

Ander woord voor moeder

Auke Leistra

uitg. Elikser

60 blz.

€ 17,50