Ze blijven fascineren, de primitief levende stammen in het Amazonegebied die niet of nauwelijks met de westerse samenleving in contact zijn geweest. Zo af en toe duiken er beelden van op. Luchtfoto's van naakte inboorlingen die, met speren gewapend, dreigend en afwerend omhoog staren naar het ronkende vliegtuigje boven hen.

Onlangs publiceerde The Guardian een onderzoek naar deze geïsoleerde stammen. Een aandachttrekkende bevinding –ook de NOS nam het nieuws over–: tegen de in Brazilië van kracht zijnde regels in lieten zendelingen in de ondoordringbare regenwouden kleine apparaatjes ter grootte van een mobiele telefoon achter.

Zonnepaneel

Een foto in The Guardian toont zo’n geel-grijs apparaatje, waaruit een stem komt die, in het Spaans en het Portugees, de Bijbel citeert. Dankzij een zonnepaneel kan deze apparatuur haar boodschap, waaronder ook een toespraak van een Amerikaanse baptist, eindeloos herhalen. Volgens lokale bewoners zijn er in het gebied zeven van deze apparaten in omloop, al bestaat er slechts van één exemplaar een bewijsfoto.

Uit een geel-grijs apparaatje komt een stem die in het Spaans en Portugees de Bijbel citeert

Wie de audioapparatuur, genaamd Messenger, heeft laten maken, is bekend. Het is de baptistenorganisatie In Touch Ministries, gevestigd in Atlanta, Georgia. Wie het apparaat in het Amazonegebied heeft gebracht, heeft The Guardian niet kunnen achterhalen.

Daargelaten of de Korubostam, die leeft in de Javarivallei, waar de audioapparatuur is aangetroffen, eigenlijk wel Spaans of Portugees verstaat, roept de ontdekking van het Amerikaanse medium principiële vragen op. Niet voor niets bepaalde de Braziliaanse regering in 1987 dat niemand contact mag leggen met dergelijke geïsoleerde groepen, behalve wanneer die groepen zelf het initiatief nemen.

Zelfbeschikking

Dat maakte Brazilië destijds tot een pionier op het gebied van het respecteren van de zelfbeschikking van inheemse volkeren, schrijft The Guardian. Relevant is hierbij dat geïsoleerd levende stammen nu eenmaal zeer vatbaar zijn voor wat in moderne samenlevingen onschuldige ziekten heten, maar die voor hen, omdat ze onvoldoende immuniteit hebben opgebouwd, levensbedreigend zijn. Daarom sprak de Braziliaanse rechter in 2020, in de coronatijd, nog eens nadrukkelijk uit dat zendelingen geen contact mogen hebben met Indianen in de Javarivallei.

Een vraag die zich bij dit alles opdringt, is of degene die de apparaatjes in de Javarivallei heeft gebracht of achtergelaten, zich laakbaar heeft gedragen. Mag je om het Evangelie te verspreiden de wet aan je laars lappen?

Voor dr. Marten Visser, hervormd predikant en directeur van GlobalRize, een organisatie die mensen wereldwijd via internet kennis wil laten maken met het Evangelie, is dat geen heel moeilijke vraag. „Wat hadden Petrus en Johannes dan moeten zeggen toen het Sanhedrin hen bezwoer dat ze niet meer in de naam van Jezus mochten spreken? Iets van: O ja, dat was inderdaad niet zo verstandig van ons, want door ons gedrag ontstond alleen maar onrust? Ik denk dat hier geldt dat we God meer gehoorzaam moeten zijn dan mensen.”

Romantiseren

Volgens dr. Visser zitten achter het Braziliaanse beleid ten aanzien van de geïsoleerde volken vooral twee motieven. „Het eerste is dat men deze stammen wil vrijwaren van houthakkers die hun leefgebied vernietigen. Het tweede is dat men ze wil beschermen tegen de kerk, omdat men het niet goed vindt dat christenen pogingen doen deze groepen te bekeren. Achter deze regelgeving zit dus iets antichristelijks. Het beleid komt ook voort uit een onterecht romantiseren van de primitieve natuurstaat van deze volken.”

Zo ideaal is hun manier van leven echter niet, stelt de directeur van GlobalRize. „Hun gezondheidssituatie is vaak ellendig. Dat is ook een van de redenen waarom ze vaak wel degelijk contact zoeken met de moderne wereld.”

Het beeld dat deze mensen vooral met rust gelaten willen worden, is eenzijdig, vindt de predikant. „Dat geldt lang niet voor allemaal. Er zijn ook dorpen en nederzettingen waar een paal met Starlink staat, zodat de bewoners bij wijze van spreken digitaal een cursus van GlobalRize kunnen volgen. Die ontwikkeling richting modernisering is haast niet te stuiten. In elk geval niet door het verbieden van een transistortje.”

We hebben het hier over een gebied dat twee keer zo groot is als Nederland, stelt ds. Visser vast. „Daar wonen misschien 5000 mensen, waarvan er wellicht 2000 à 3000 geen contact met de buitenwereld willen.”

Bij sommige christenen is er een grote drang om juist die mensen te willen bereiken, weet hij. „Die drang komt voor uit een bepaald theologisch idee, namelijk dat er in de hemel, voor de troon van God, straks mensen moeten staan uit elk geslacht en uit elke stam.”

Stickertje

Wat hem betreft is het vanuit die drang benaderen van stammen als de Korubo’s te geforceerd. „Dan ga je die paar duizend mensen in twintig of meer volken opdelen en van een stickertje voorzien, om ze daarna allemaal te willen bereiken, vanuit het idee dat God op dezelfde manier telt als wij. Dat vind ik te krampachtig.”

Als het gaat over het bereiken van volken met het Evangelie, heb je het bij deze stammen, getalsmatig en wereldwijd bezien, over „een marginaal verschijnsel”, zegt ds. Visser. „Het is waar, voor God telt elk mens. Maar bij GlobalRize, werkzaam in meer dan veertig talen, richten we ons op miljoenen, niet zozeer op duizenden.”