”Sabbatical” meldt de LinkedIn-pagina van Den Haan (40). Die duurt al 2,5 jaar. Tot eind 2022 was hij technisch directeur van een groot internationaal softwarebedrijf, Mendix. Enkele jaren na de overname ervan door Siemens trok Den Haan zich eruit terug.

Daarbij speelde mee dat hij ouderling was geworden in de gereformeerde gemeente (gg) in zijn woonplaats en mede daarom een hbo-opleiding pastoraal werk ging volgen. Daarnaast gebruikt Den Haan de vrijgekomen tijd om te lezen over de verhouding tussen de uitverkiezing en het aanbod van genade. Ook verdiept hij zich in kunstmatige intelligentie. „Steeds meer mensen stellen geestelijke vragen aan chatbots; daar maak ik me zorgen over.”

Sinds vier maanden publiceert Den Haan de resultaten van zijn onderzoek op zijn zelfgebouwde website aanbodvangenade.nl. Dat bevat een boek in opbouw, een blog met tweewekelijks een eenvoudiger geschreven artikel, een interactieve tijdlijn en overzichten met trefwoorden en Bijbelteksten. De vijf hoofdstukken die hij al publiceerde, over de Reformatie, de Dordtse Leerregels, de Westminster Assembly en het hypercalvinisme in Engeland, zouden in boekvorm 300 bladzijden beslaan.

Er verschenen al verschillende boeken over het aanbod van genade. Wat denkt u toe te voegen?

„De meeste boeken zijn deelstudies over een periode van bijvoorbeeld vijftig jaar in de geschiedenis. Mijn boek trekt de grote lijnen. Ik lees van elke theoloog die ik onderzoek minstens één eigen boek en een wetenschappelijke studie over hem.

Ik ontdekte dat het aanbod van genade sinds de Reformatie elke eeuw een punt van strijd is geweest, in Engeland, Schotland en Nederland. Dat wilde ik met een rustige toon opschrijven zonder mijn eigen mening op te dringen.”

Hoe kwam u ertoe dit te doen?

„In het pastoraat kwam ik mensen tegen die worstelen met Gods uitverkiezing en het aanbod van genade. Wat mag en moet je dan zeggen? Daarnaast zijn er doorlopend discussies over het aanbod van genade, zoals die rond dr. G.A. van den Brink. Ik houd er niet van als ik mijn mening daarover niet kan onderbouwen. Maar als ik er alleen maar over lees, vergeet ik het weer. Daarom besloot ik een boek te schrijven.

Ik liet stukken aan mensen lezen en die gaven positieve feedback. Iemand zei: „Wil een uitgever jouw boek uitgeven, dan moet je ook de brug slaan naar de actualiteit.” Maar ik wil juist níét ingaan op de polemiek van nu. Vandaar dat ik een website maak, die bovendien toegankelijk is voor iedereen. Voordat ik een hoofdstuk publiceer, laat ik het eerst aan deskundigen lezen.”

Wat is dan wel uw bedoeling als u geen positie wilt innemen?

„Mijn droom is dat de groepen die elkaar verwijten hypercalvinistisch of arminiaans te zijn, in de bronnen gaan lezen en tegen elkaar zeggen: „Hier zijn we het allebei mee eens.” We zouden veel voorzichtiger moeten zijn in het beoordelen van elkaar.”

Maar ook in de kerkgeschiedenis verschillen de meningen, heeft u inmiddels vast gezien.

„Ik kom uit op een duidelijke gereformeerde lijn. Die heeft grenzen. Naar links toe: als je zegt dat de mens ook maar iets zelf zou kunnen, ga je daaroverheen. Richard Baxter, die overigens goede preken heeft, deed dat door te zeggen dat het geloof de nieuwe evangeliewet is.

Naar rechts toe ben je de grens over als je niet meer het aanbod van genade en de plicht tot geloof benoemt. Het meest expliciet vind je dat terug bij de Engelse Strict Baptists, die genade alleen aan ontdekte zondaren willen aanbieden. Dat wordt hypercalvinisme genoemd.

Als je je niet bewust bent van de gevaren aan beide kanten, ga jij of gaan je volgelingen op den duur de gereformeerde grenzen over. Ik hoop dat mijn website eraan bijdraagt dat mensen dat zien.

Tegelijk zit in die gereformeerde lijn bandbreedte. Op de Dordtse Synode en die van Westminster was flinke discussie, maar men kon ook samen conclusies trekken. Als iemand zegt: „Je moet geloven”, is die persoon niet direct arminiaans. Maar als iemand benadrukt dat de verbrijzeling door de wet noodzakelijk is, is hij niet per se hypercalvinist.

Uiteindelijk komen arminianisme en hypercalvinisme uit dezelfde bron voort: de menselijke logica. Het zou dan niet eerlijk zijn als God iets eist wat wij niet kunnen. Maar zelfs de moderne wetenschap accepteert dat we dingen niet weten. Waarom moeten wij dan dit spanningsveld willen begrijpen?”

Het woord ”aanbod” is al een probleem op zich: iedereen verstaat er wat anders onder.

„Daar is inderdaad veel discussie over geweest. Misschien hebben hypercalvinisten het aanbod van genade ook afgewezen omdat ze het vereenzelvigden met genade geven in het hart. Ik denk dat Bostons uitleg goed is: „De gestorven Christus is voor u beschikbaar.” En Calvijn zegt: „In de prediking van het Evangelie staat Christus Zelf voor je en nodigt Hij.” Dat is meer dan aanraden of voorstellen.”

Aan discussies over het aanbod van genade lijkt geen einde te komen. Wordt u het soms niet moe?

„Vaak moet ik de opvattingen van theologen halen uit boeken die niet alleen over dat onderwerp gaan, zoals uitgeschreven preken. Het is geweldig om daar zo veel in te mogen lezen. Het Evangelie word je niet zat.

Ik ben nu bezig met James Durham uit Schotland, zijn preken over Jesaja 53. Een prachtig boek dat ik in mijn stille tijd heb gelezen. Hij is ongerust over veel oppervlakkig geloof in zijn gemeente; dat durft hij gewoon te zeggen. Zijn reactie is echter niet dat hij minder ruim nodigt, maar dat hij de kenmerken van het ware geloof benoemt om te separeren.”

> aanbodvangenade.nl