Met de huidige plannen zetten we een stap vooruit, maar halen we Nederland niet van het stikstofslot. Dat blijkt uit een recente analyse van het coalitieakkoord door het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Het blijkt eveneens uit het recent verschenen rapport van het PBL over de voortgang en het effect van het beleid. De natuur herstelt zich niet snel genoeg, PAS-melders blijven in onzekerheid, de vergunningverlening blijft vastzitten en ondernemers kunnen niet verder.

Wat in Twente nodig is kan elders juist niet passend zijn

Het kabinet wil met een stuurgroep vaart maken op het stikstofdossier. Dat is nodig. Maar met het huidige systeem gaan we die opdracht niet tot een goed einde brengen. Wat wél werkt? Geef provincies ruimte om per gebied te doen wat nodig is. Maatwerk dus. Stuur op echte vermindering van uitstoot en pas het vergunningensysteem aan. Alleen dan komt er beweging.

Zolang het herstel van de natuur achterblijft, blijven we juridisch vastlopen. Zolang we de kern niet aanpakken, verandert er niets. Half werk houdt Nederland op slot. Ondertussen gaat de natuur niet vooruit.

Verzuurd

Het Rijk staat aan de lat voor landelijke maatregelen om de uitstoot te verminderen. Provincies werken gebiedsgericht aan oplossingen. Toch zien we de neiging om vanuit Den Haag ook voor gebieden algemene regels te maken. Dat werkt niet. De natuur verschilt per gebied. Wat in Twente nodig is, kan elders juist niet passend zijn. Laat de aanpak daarom daadwerkelijk bij de provincies. Zij kennen de natuur, de boeren, de bedrijven en de omgeving.

Sommige gebieden zitten al op slot, zelfs als de uitstoot daar sterk afneemt

Wie natuur wil herstellen, moet breder kijken dan alleen naar stikstof. Denk ook aan het water, de bodem en de kwaliteit van het natuurbeheer. Een gezonde bodem is de basis voor sterke natuur. In sommige gebieden is de bodem ernstig verzuurd, waardoor noodzakelijke voedingsstoffen uit de bodem verdwenen zijn en planten nauwelijks of niet kunnen overleven. Geef provincies daarom de ruimte om per gebied de beste keuzes te maken. Soms heeft het bijvoorbeeld meer effect om stikstofuitstoot aan de kant van de meest voorkomende windrichting van een natuurgebied te verminderen in plaats van aan een andere kant. Maatwerk zorgt voor resultaat.

Duidelijke doelen

Het kabinet wil terecht werken aan een juridisch houdbaar alternatief voor het huidige systeem. Dat is hard nodig. Ons vergunningenstelsel is vastgelopen in ingewikkelde rekenregels en modelberekeningen, terwijl het uiteindelijk moet gaan om het herstel van de natuur. Europa vraagt dat we verslechtering van de natuur stoppen en werken aan verbetering. In Nederland hebben we daar extra strenge rekenregels aan gekoppeld. Daardoor zitten sommige gebieden al op slot, zelfs als de uitstoot daar sterk afneemt.

De oplossing kan niet bij één sector worden neergelegd

Dat kan anders. Door minder focus op papieren berekeningen per hectare en meer focus op zichtbaar natuurherstel. Geen gerichtheid op alleen stikstofdepositie (stikstof die neerslaat op de bodem en in het water) en de zogenaamde kritische depositiewaarde (KDW, de hoeveelheid stikstof die een natuurgebied aan kan). Wel gerichtheid op alle factoren die natuurherstel in de weg zitten.

Als we aantoonbaar zoveel mogelijk doen om de belangrijkste druk op de natuur te verminderen, komt er ook ruimte om de economie en de leefbaarheid mee te wegen. Werk daarom met duidelijke doelen per gebied of per bedrijf en maak afspraken die controleerbaar zijn. Dat geeft duidelijkheid en perspectief. Zonder die stap blijven we vastzitten in rechtszaken en vertraging.

De Borkeld

Het kabinet wil tempo maken. Het meeste benodigde geld komt echter pas later beschikbaar. Maar wie echt vooruit wil, moet nú investeren in natuurherstel en uitstootvermindering. Anders lopen we straks opnieuw tegen harde ingrepen aan. Dat is slecht voor PAS-melders, voor boeren, voor bedrijven en woningbouw en voor het vertrouwen in de overheid. Gebiedsprocessen kosten tijd, maar zijn wel de enige weg naar blijvende oplossingen. Daarom moet er nu al in die processen geïnvesteerd worden.

Het is goed dat niet alleen de landbouw, maar ook de industrie en de mobiliteit nadrukkelijker in beeld komen. De oplossing kan niet bij één sector worden neergelegd. Iedereen heeft zijn deel te doen.

Die aanpak brengen we in de praktijk. Zo zijn we gestart met een verkennend gebiedsgericht proces in en rond Natura 2000-gebied de Borkeld, samen met ondernemers, grondeigenaren en andere betrokkenen. Juist door eerst goed te kijken wat er per gebied speelt en nodig is, leggen we de basis voor keuzes die werken voor natuur, vergunningverlening en perspectief voor de omgeving.

Kruispunt

We staan op een kruispunt. Blijven we uitstellen en bijschaven, dan blijft Nederland vastzitten in het stikstofslot. Het is tijd voor een nieuwe sleutel. Ik ben ervan overtuigd dat het anders kan en moet. Als provincies de ruimte krijgen om gebiedsgericht te werken en het Rijk het systeem voor vergunningverlening aanpast, kunnen we echte stappen zetten voor natuur, boeren en economie. Die handschoen pak ik graag samen met het kabinet op. Gezamenlijk aan de slag!

De auteur is lid van het College van Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel.