Met miljoenen tegelijk ploegen ze onvermoeibaar door de bovenste laag grond. Een wonder als je bedenkt dat het maar slappe beestjes zijn, zonder skelet of tanden. En toch produceren ze per etmaal meer dan 100 kilogram humus per hectare, zo’n 40 ton per jaar.

In de Bijbel is de worm het teken van nietigheid en vergankelijkheid – zelfs de Messias was in onze ogen een worm en geen Man. Maar dat is slechts hoe wij mensen ernaar kijken. De realiteit is dat wormen nuttige en unieke schepsels zijn die precies doen waar hun Maker ze voor schiep: de grond luchtig en vruchtbaar houden. Hoewel ze zich vooral in de bovenste laag bevinden, kunnen ze zelfs een diepte van 8 meter bereiken.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld de mol duwt een worm de aarde niet weg, maar eet hij zich er letterlijk doorheen. Als de grond zo hard is dat er geen doorkomen aan is, dan maakt hij deze eerst zacht door erop te spugen. Hij vreet de grond die hij tegenkomt dus op, verteert de organische stoffen en scheidt de rest als vruchtbare, luchtige grond weer uit. Wormen doen dit met z’n allen zo grondig dat de hele bovenste laag van een grasland op den duur door een regenwormdarmstelsel is gegaan.

Als er in de herfst bladeren op het gras vallen, slepen wormen wel zo’n 90 procent daarvan de grond in. Soms zie je een blad rechtop in de grond staan. Dat is niet omdat het blad zo neergekomen is, maar waarschijnlijk is een regenworm dan bezig om het de grond in te trekken. Deden ze dit niet, dan stonden we tot onze oren in een laag bladeren.

Trillingen van de regen lokken de worm naar boven

Hoewel wormen geen ogen en oren hebben, kunnen ze toch licht detecteren en trillingen waarnemen. De trillingen van de vallende regen lokken hen naar boven en met de lichtgevoelige plek aan de voorkant van hun lijf weten ze of ze aan het oppervlak zijn aangekomen. De trillingen die een mol tijdens het graven veroorzaakt, of de misleidende dans van een merel op het gazon, verwart de regenworm met het tikken van de regen en dat kost hem vaak zijn leven. Sowieso is bovenkomen als de zon schijnt erg riskant, want uitdroging is het grote gevaar voor een regenworm.

En tot slot: wat is er waar van het verhaal dat een in twee helften gehakte worm tot twee nieuwe wormen uitgroeit? Dat is een halve waarheid. Een worm is inderdaad in staat om delen van zijn lichaam opnieuw aan te laten groeien, maar aan een stuk staart groeit geen compleet nieuwe regenworm meer.