Grasscheutjes, kruid en vruchtbaar geboomte
Er is tegenwoordig veel te doen over stikstof, maar koolstofdioxide (CO2) zit ook al decennialang in de beklaagdenbank. Doordat het in de media vaak als oorzaak van klimaatverandering genoemd wordt, zou je bijna denken dat het gif is. Maar zeg dat niet tegen groeiende en bloeiende planten en bomen; die lusten er wel pap van.
Onder invloed van zonlicht zetten gras, planten, kruiden en bomen wereldwijd elke minuut bijna 200 miljoen kilogram CO2 om in voedsel en zuurstof. Hoe werkt dat nu eigenlijk precies?
Dat het zonlicht de bron is van het leven op aarde is algemeen bekend. Toch moet er nog een heleboel gebeuren voordat de energie uit zonlicht geschikt is gemaakt voor consumptie door mens en dier. Een ontelbaar aantal groene fabrieken ter grootte van een enkele micrometer doen dag én nacht hun werk om dit voor elkaar te krijgen. Ode aan de bladgroenkorrels!
Verse slabladeren, knapperige walnoten, sappige perziken en voedzame zonnebloempitten zijn allemaal producten die uit de bladgroenkorrelfabriek rollen. Het vermogen van planten om voedsel uit de zon te produceren (fotosynthese) is een van de belangrijkste en meest bijzondere processen die biologen kennen. Indrukwekkend is niet zozeer de efficiëntie waarmee dit gebeurt (moderne zonnepanelen hebben een beter rendement), maar vooral de complexiteit en doeltreffendheid van het proces zijn verbazingwekkend.
Als je een bladgroenkorrel onder de microscoop legt, vind je eerst het chlorofyl. Dat is een complex molecuul dat heftig reageert op een binnenkomende lichtstraal. Terwijl deze panelen het zonlicht opnemen, geven ze hun energie af aan allerlei zeer complexe eiwitten die in staat zijn deze energie om te zetten in nieuwe chemische verbindingen. Allerlei enzymen en organische zuren gebruiken de energie uit deze verbindingen vervolgens om via de huidmondjes CO2 uit de lucht te halen om dit om te zetten in suiker en zetmeel: de energiebronnen in ons voedsel.
Iedere ademhaling is mogelijk gemaakt door de noeste arbeid van talloze bladgroenkorrels
De negentig woorden van de vorige alinea mogen relatief eenvoudig klinken, maar schijn bedriegt. Alle genoemde onderdelen hebben zelf namelijk ook energie nodig om te kunnen functioneren. De energiehuishouding die hiervoor in de cel zit, is zeer geavanceerd. De benodigde energie wordt geleverd door zogenoemde mitochondriën. Er zitten er soms honderden tot duizenden in één enkele cel. Niet alleen planten, maar ook lichaamscellen worden door deze energiefabrieken voorzien van de nodige brandstof. Ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat een hersencel zijn denkkracht kan aanwenden en een spiercel zijn trekkracht. Ook de transportsystemen waarmee alles op de juiste plaats in de cel wordt afgeleverd is indrukwekkend. Te wonderlijk om het in enkele alinea’s te kunnen vatten.
Behalve suiker en zetmeel produceert een plant door het proces van fotosynthese ook zuurstof. Zo is iedere ademhaling die we doen, en elke hap eten die we in onze mond stoppen, mogelijk gemaakt door de noeste arbeid van talloze bladgroenkorrels. En wie denkt dat deze fabriekjes ’s nachts rust nemen: nee, ook zonder zonlicht is er werk genoeg en blijven de fabrieken op volle toeren draaien. Het scheppingswonder op de derde dag is niet te bevatten.
