Dinsdag overlegden beide landen in het Zwiterse Genève, met bemiddeling van Oman. Het was de tweede gespreksronde sinds de VS enkele weken geleden een formidabele strijdmacht naar de Golfregio stuurden en Iran met militair ingrijpen dreigden. Dat dreigement volgde op het bloedig neerslaan van binnenlandse protesten door de Iraanse machthebbers vorige maand. Daarbij vielen duizenden doden.

De belangrijkste eis van Washington is dat Iran geen kernwapens ontwikkelt. Daarom moet Teheran de verrijking van uranium stoppen en de al aanwezige splijtstof naar het buitenland brengen. Daar wil Iran niets van weten, omdat het uraniumverrijking als een onvervreemdbaar recht beschouwt. De Iraanse president Masoud Pezeshkian benadrukte dinsdag na de onderhandelingen in Genève dat zijn land „absoluut” geen kernwapens wil. Daar zijn de VS –en ook Israël– bepaald niet van overtuigd.

Tevens wil Amerika dat Iran zijn arsenaal ballistische raketten drastisch verkleint. Die vormen een bedreiging voor Amerikaanse bases in het Midden-Oosten en voor de omringende landen. Sommige projectielen zijn zelfs in staat Europa te bereiken. Van inperking wil Iran echter helemaal niets weten.

Waar de vooruitgang in de besprekingen van dinsdag precies uit bestaat, is dan ook niet geheel duidelijk. Het enige concrete resultaat lijkt vooralsnog dat de communicatielijnen tussen beide landen nog steeds open zijn. Verder komt Iran binnen twee weken met „gedetailleerde voorstellen om de verschillen over nucleaire kwesties te overbruggen”, aldus een anonieme Amerikaanse functionaris, die benadrukte dat er nog „veel details” zijn te bespreken.

Historisch dieptepunt

Ook in Washington overheerst vooralsnog de scepsis. De Amerikaanse vicepresident JD Vance verklaarde dinsdag tegenover Fox News dat de gesprekken in Genève „in sommige opzichten” goed zijn verlopen, maar dat Iran nog steeds niet de rode lijnen van president Donald Trump wil erkennen. Wat die lijnen precies zijn, liet Vance in het midden.

Ook de taal van de Iraanse Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, deed dinsdag nauwelijks vermoeden dat er in Zwitserland enige vooruitgang is geboekt. Hij benadrukte dat Iran niet van plan is zijn nucleaire ambities en raketprogramma op te geven. Hij voegde daar nog een openlijke bedreiging aan het adres van de Amerikaanse vloot aan toe. „Natuurlijk is een oorlogsschip een gevaarlijk stuk oorlogstuig. Maar veel gevaarlijker is het wapen dat zo’n schip naar de bodem van de zee kan sturen.”

De vraag is hoe hoog Khamenei het spel wil spelen. Enerzijds heeft zijn regime al talloze binnen- en buitenlandse crises overleefd. Hij zag diverse Amerikaanse presidenten komen en gaan – inclusief Trump. Tegelijkertijd is de binnenlandse steun voor de Iraanse machthebbers tot een historisch dieptepunt gedaald. Dat hebben de protesten van de afgelopen weken laten zien. Daarom zou de gespierde taal van de ayatollah ook een teken kunnen zijn van het feit dat hij weet dat zijn dagen zijn geteld.

Dit keer lijkt Trump bovendien vastbesloten Iran tot concessies te dwingen – al dan niet met gebruik van militaire middelen. Om dat signaal extra kracht bij te zetten, stuurden de VS de afgelopen dagen opnieuw vijftig extra gevechtsvliegtuigen naar de regio. Bovendien is het grootste Amerikaanse vliegdekschip, de USS Gerald Ford, vanaf de Atlantische Oceaan op weg naar het Midden-Oosten gegaan. Daarmee ligt de militaire optie nog altijd nadrukkelijk op tafel.