In Guatemala zijn twee rivaliserende bendes, ”gangs”, actief. Het systeem werkt als volgt: als bewoner van een wijk krijg je ‘bescherming’ van een gang. In ruil daarvoor moet je betalen, zeker als je een winkeltje of een bedrijfje hebt. Betaal je niet, dan wordt eerst je winkel vernield of je bus, en als je dan nog niet betaalt, word je gemolesteerd of doodgeschoten.

In de kwetsbare wijken in de stad zie je veel gebroken gezinnen. Vaders die in het buitenland werken en nooit thuis zijn, alcoholisme, kinderen die geslagen en gekleineerd worden… Lid worden van een gang is dan een verleidelijke uitweg: je krijgt bescherming en geld. Jongeren zijn extra aantrekkelijk voor de bendes: onder de achttien krijg je ‘maar’ zes jaar voor een moord.

Veel bendeleden komen in de gevangenis terecht, en het geweld gaat daar gewoon door. Via omkoping zijn de bendeleiders er oppermachtig. Juist daarom is het zo gevaarlijk om de gevangenis binnen te gaan en het Evangelie te verkondigen. En tóch zijn er hier mensen die dat wel doen.

Duivel

Samen met de gevangenispastors organiseert het Bijbelgenootschap het project ”Mijn tweede kans”. Er worden trainingen gegeven over Bijbelse waarden als liefde en vergeving. De pastors bidden met de gevangenen, en helpen ze een nieuw leven na de gevangenschap voor te bereiden. Vaak willen de gevangenen eerst niet meedoen. Dan roepen ze: „Bid jij maar lekker tot jouw God, er gaat toch niks gebeuren.” Maar de pastors houden vol, en geregeld draagt hun werk uiteindelijk vrucht.

Een van de pastors zei: „Hun harten hebben liefde nodig. Die hebben ze nooit gekregen – ze leren vooral stoer en hard te zijn, en zo uiten ze zich ook. Maar ik zeg: als God spreekt, gehoorzaamt zelfs de duivel. En daarom ben ik niet bang, en ga ik de gevangenis binnen. Ik zie daar levens veranderen, en dat zal uiteindelijk onze maatschappij veranderen.”

Bajesagenda

Sinds januari is er een Spaanse versie van de Nederlandse Bajesagenda – een agenda met een Bijbelleesrooster, met gedichten en tekeningen uit de gevangenis, en met de basisprincipes van het geloof. Het is echt iets nieuws in deze context! Graag had ik deze week meegemaakt hoe ze uitgedeeld werden in de gevangenis. Maar het gaat niet door. Het bendegeweld in de gevangenis is juist deze weken opgelaaid, en het is veel te gevaarlijk voor buitenlanders om naar binnen te gaan. Je bent een aantrekkelijk doelwit voor kidnapping.

Buiten de gevangenis overhandig ik de agenda aan pastor Lesly Rodrigues. Een van de tekeningen in de agenda was door een gevangene uit haar groep aangeleverd. Het is een idyllisch plaatje van een vrolijk meisje op een schommel. De tekenares was zwanger in de gevangenis terechtgekomen en kreeg daar haar dochter. Kinderen blijven in de gevangenis tot vier jaar bij hun moeder. Die tijd was voorbij, en moeder en dochter werden onherroepelijk gescheiden. De vrouw had geen idee hoe het nu zou zijn met haar kind.

In de gevangenis doet ze mee met het programma ”Mijn tweede kans”. Als ze vrijkomt, wil ze een radicaal ander leven gaan leiden, samen met haar dochter, volgens Bijbelse principes. Haar tekening symboliseert de vrijheid die God haar en haar dochter zal geven. Het is een verhaal van hoop vanuit een zeer donkere plaats.

Dr. Rieuwerd Buitenwerf, directeur van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap, is van 21-30 januari in Guatemala om projecten van het Bijbelgenootschap ter plaatse te bezoeken. Een verslag.