Bijna driekwart van de locaties van het Leger des Heils merkt een toename van het aantal mensen dat onbegrepen gedrag vertoont. Vooral bij maatschappelijke opvanglocaties is dat het geval, zo komt naar voren uit een rapport dat de organisatie deze dinsdag publiceerde.

„Het zijn mensen die zich niet begrepen voelen door de samenleving en die door hun isolement de neiging hebben extreem te reageren op bepaalde dingen”, verklaart kapitein Harm Slomp, bestuursvoorzitter van het Leger des Heils. „In hun boosheid kan het zijn dat ze anderen doodsbedreigingen toewensen. Of dat een dakloze zich een deel van een parkeergarage toe-eigent. Voor een winkelende Nederlander die door de parkeergarage loopt, is dat best intimiderend.”

Leidt onbegrepen gedrag weleens tot gevaarlijke situaties voor uw medewerkers?

„Helaas wel. Zelf heb ik twee keer een verwarde man met een bijl tegenover me gehad. De laatste keer moest ik hard wegrennen om aan zijn bijl te ontsnappen. Dan voel je wel echt angst. Terwijl die man niet de bedoeling had om mij te vermoorden, zo werd achteraf duidelijk. Hij zat gevangen in zijn eigen boosheid en had mogelijk ook een psychose.

Voor ons als raad van bestuur is veiligheid een dilemma. We willen enerzijds dat onze medewerkers veilig hun werk kunnen doen. Tegelijkertijd brengt het uitvoeren van onze missie nu eenmaal risico’s met zich mee.

Tijdens een werkbezoek in het zuiden van het land kwam ik op een dagopvang waar op dat moment dertig tot veertig bezoekers met complex gedrag vertoefden. Ze kregen koffie en konden zich douchen. Er waren slechts twee jonge vrouwelijke medewerkers aan het werk. Onverwacht kwam er een politiebusje voorrijden. De agenten hadden iemand bij zich die uit een ggz-instelling was weggestuurd vanwege wangedrag. Het is niet passend als wij als Leger des Heils zulke zware gevallen erbij krijgen.”

Wat ziet u als de belangrijkste oorzaak van de toename van onbegrepen gedrag?

„Er is niet één oorzaak. Het gebrek aan betaalbare huisvesting is een belangrijke factor. Ook de lange wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg spelen mee. Dat heeft weer te maken met bezuinigingen door de politiek op de ggz. Daarom doen we vandaag de oproep aan Den Haag om meer passende woonplekken te creëren en meer te investeren in bemoeizorg (hulpverlening voor mensen die zelf geen hulp zoeken, MC).

Daarnaast zien we de heftigheid en onvoorspelbaarheid van onbegrepen gedrag toenemen door het gebruik van synthetische drugs, zoals XTC. Die middelen zijn op de markt gebracht als alternatief voor illegale drugs, maar zijn minstens zo slecht.”

Personen met onbegrepen gedrag hebben vaak een combinatie van psychiatrische problematiek, verslaving en een licht verstandelijke beperking. Wat maakt deze combinatie zo riskant?

„Door deze combinatie van factoren verliezen ze de grip op hun leven en de verbinding met de samenleving. Soms hebben deze mensen ook waanbeelden, waardoor ze zich snel bedreigd voelen. Dan ontstaat gedrag waar we als samenleving moeilijk mee kunnen omgaan.”

Weten de 8000 medewerkers van het Leger des Heils goed raad met personen met verward gedrag?

„Ik heb enorm veel respect voor hoe zij het doen. Zelf heb ik in het verleden ook op de werkvloer gestaan, maar vandaag zou ik dat werk niet meer kunnen. Het vraagt zo veel geduld van je. Hulpverlening leidt vaak tot een paar stapjes vooruit en dan weer een stap terug.”

Wat kan de politie betekenen bij verward gedrag?

„De politie voelt ook onmacht. Agenten kunnen iemand met verward gedrag mee naar het bureau nemen, maar laten hem even later weer vrij als er geen strafbaar feit is gepleegd. Zo iemand blijft verward gedrag vertonen.

De politie kan het probleem niet alleen aan. Daarom pleiten we voor intensieve samenwerking tussen de politie, ggz-hulpverleners en onze medewerkers.

Een mooi voorbeeld in het oosten van het land is ”straattriage”. Dit betekent dat in een politieteam iemand zit die verstand heeft van psychiatrie. Bij een melding van verward gedrag komt die expertise goed van pas.

We pleiten verder voor het instellen van adempauzeplekken. Dit zijn locaties met gespecialiseerde medewerkers waar mensen die niet hanteerbaar zijn een paar dagen tot rust kunnen komen. Intussen gaan we met ze aan de slag voor een vervolgtraject.”

Vaak lukt het niet om mensen met onbegrepen gedrag en multiproblematiek passende zorg en ondersteuning te bieden, blijkt uit jullie onderzoek. Kunt u dat toelichten?

„Dat is een groot probleem. Als iemand door het lint gaat en een ggz-crisisteam wordt opgeroepen, gebeurt het maar al te vaak dat de dienstdoende arts niet weet wat de oorzaak van het onbegrepen gedrag is –middelengebruik of een psychiatrische aandoening– en daarom onverrichter zake weer vertrekt. Dit is heel riskant voor de persoon en zijn omgeving.

Het gebeurt ook vaak dat een psychiater iemand met onbegrepen gedrag naar een verslavingsarts doorstuurt of vice versa. Terwijl de patiënt vaak een combinatie heeft van een verslaving en psychiatrische problemen.

We willen daarom met de Haagse politiek een taskforce opzetten waarbij we vanuit verschillende disciplines kijken naar onbegrepen gedrag. Met de expertise van de politie, de ggz en het Leger des Heils willen we hiermee aan de slag gaan.”