Kerk & religieKanttekeningen in Afrikaans

„Baie dankbaar vir die kanttekeninge”

Op de liturgische tafel van de Afrikaanse protestantse kerk in Pretoria ligt een oude Nederlandse Statenbijbel met kanttekeningen. Ernaast een kersverse uitgave van een Nieuwe Testament met kanttekeningen in het Afrikaans. De uitgave is dinsdag gepresenteerd.

Team van mensen voor een tuin met tropische planten en een huis met een poort. 
Het vertaalteam Nuwe Testament met kanttekeninge. Links, gehurkt: dr. Koos Adendorff, rechts, staand: ds. J.A. Weststrate, gehurkt Christiaan Bremmer. 

„Ons is baie dankbaar vir die kanttekeninge in de Afrikaner taal”, zegt prof. Koos Adendorff. Hij is predikant in de kerk in Pretoria en begeleidde het vertaalproces. De presentatie van ”Die Nuwe Testament met die kanttekeninge, 1933/1953 vertaling” vindt plaats op 16 december, Geloftedag. De kerk is gevuld met mensen uit verschillende protestantse kerken in de omgeving van Pretoria.

Via een livestream is de boekpresentatie ook in Nederland te volgen. Medewerkers van de Gereformeerde Bijbelstichting (GBS), die de uitgave financiert en ondersteunt, kijken vanuit huis of kantoor mee. De kanttekeningen bij het Nieuwe Testament zijn inmiddels uitgegeven door Stigting Reformatoriese Getuienis. Voor het Oude Testament zullen naar schatting van GBS-medewerker Christiaan Bremmer nog enkele jaren nodig zijn.

Galerij in een kerk waar meisjes met gevlochten haren zitten. In de kerk een kansel, met daarvoor een liturgische tafel waarop een Avondmaalsstel staat en boeken liggen. Achter de katheder staat een man in een zwart pak. 
Cor Boer presenteert ”Die Nuwe Testament met kanttekeninge” in de Afrikaanse Protestantse Kerk van Pretoria. beeld Hannes van den Bosch

Zuid-Afrikaanse hoogleraren, ouderlingen en gemeenteleden werkten vanaf januari 2017 aan de vertaling van de kanttekeningen. Aanjagers van het project waren ds. J.A. Weststrate, destijds predikant in Pretoria en bestuurslid van de Gereformeerde Bijbelstichting en hoogleraar Johan Bosman van de Afrikaanse Protestantse Akademie in Pretoria.

Een van de medewerkers aan de vertaling is Cor Boer. Boer was ouderling in de gereformeerde gemeente in Nederland (GGiN) van Pretoria. Prof. Koos Adendorff noemt hem „de zweep die ons elke woensdag weer aan het vertaalwerk joeg”. Wekelijks kwam het vertaalteam samen om de kanttekeningen zo zorgvuldig mogelijk over te zetten naar het Afrikaans.

Bij de boekpresentatie licht Boer toe waarom Zuid-Afrikaners de kanttekeningen nodig hebben. „De Statenvertaling bestaat niet los van de kanttekeningen, net zoals de kanttekeningen niet los te zien zijn van de Statenvertaling.”

De eerste vertaling van de Bijbel in het Afrikaans uit 1933 is van de hand van de Zuid-Afrikaanse dichter Totius en andere vertalers. Die vertaling kreeg een taalkundige revisie in 1953. Boer laat aan de hand van een voorbeeld zien dat de vertaalkeuzes in de zogenaamde ”Totiusbijbel” toelichting nodig hebben. „In Psalm 46:1 is „op Alamoth” vertaalt met „Met sopraanstemme.”” Boer leest de kanttekening van Psalm 46:1 erbij, die meer betekenissen aanduidt: Alamoth kan ook wijzen op een muziekinstrument, de stem van maagden of „luide, hoge of grove muziek”.

Voorbeeldtekst.
Mattheüs 1 in Die Nuwe Testament met kanttekeninge. beeld GBS

Bremmer van de GBS geeft desgevraagd aan dat het vertaalproces veel tijd vergt omdat de Totiusbijbel op verschillende plekken anders vertaald is dan de Statenvertaling. De kanttekeningen sluiten dus niet altijd goed aan. Zo noemt hij het voorbeeld van Maria die niet begrijpt hoe ze zwanger kan zijn. Daarbij staat in de Statenvertaling de verklaring: „dewijl ik geen man beken”. Bremmer: „In de Totiusbijbel staat in plaats van bekennen het vlakkere hebben: „aangesien ek geen man het nie”. Daarom is in de Afrikaanse kanttekeningen de zegswijze „geen man beken nie” toegevoegd.