„Let op: onze research chemicals zijn uitsluitend voor onderzoek bedoeld en absoluut niet voor consumptie. Ze kunnen bij onjuist gebruik schadelijk zijn voor je gezondheid. Volg altijd onze veiligheidsinstructies zorgvuldig op om risico’s te vermijden. Afwijking van deze richtlijnen is geheel op eigen risico.”

Dat is de strekking van de serieuze waarschuwing die bij chemicaliën staat die online worden verkocht. Officieel zijn het ”research chemicals” dus, want veel chemicaliën mogen wettelijk verhandeld worden als ze voor onderzoeksdoeleinden bedoeld zijn. Maar of ze daar ook echt voor gebruikt worden, is zeer de vraag. Want veel van deze chemicaliën kunnen ook als verdovende middelen dienen.

Levensgevaarlijk

Het openbaar ministerie denkt dat ten minste 27 mensen zijn overleden na het gebruik van illegale drugs en medicijnen, besteld bij webshop Funcaps. En dat is mogelijk nog maar het topje van de ijsberg. Recent onderzoek leverde nog eens achttien verdachte gevallen op, en afgelopen weekend werden nog vier nieuwe sterfgevallen gemeld door ouders. Daarmee onderzoekt het OM nu in totaal 49 sterfgevallen.

In augustus viel de opsporingdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) binnen bij panden van Funcaps. De dienst trof grote hoeveelheden illegale medicijnen, vooral slaap- en kalmeringsmiddelen, aan. „Deze middelen zijn zeer verslavend en een onjuiste dosering kan schadelijk en zelfs levensbedreigend zijn”, schreef de NVWA destijds.

De mannen achter het bedrijf verkochten niet alleen slaap- en kalmeringsmiddelen. Ook stonden drugs als xtc en speed op de website te koop. Naar eigen zeggen verdienden de mannen met de leveringen meer dan een miljoen euro per maand. De webshop was dan ook een van de grootste in zijn soort.

Grijs gebied

Het roept de vraag op waarom dit soort websites, waarvan nog tal van andere voorbeelden zijn, niet offline worden gehaald. „Daarvoor moet je eerst aantonen dat ze iets illegaals doen, en daarbij kom je al snel in een grijs gebied terecht”, zegt Kaj Hollemans. Hij houdt zich als juridisch adviseur onder andere met drugswetgeving bezig. „Dit soort websites zeggen dat ze chemicaliën, legaal, voor onderzoek verkopen. Dat mensen er dan uiteindelijk iets anders mee doen, zeggen zij, is niet hun schuld.”

Dat wil niet zeggen dat elke stof zomaar online verhandeld mag worden. Het handelen in stoffen die onder de Opiumwet vallen, is verboden. „Eerst kwamen handelaren daar onderuit door telkens nieuwe stoffen te ontwerpen, die bijvoorbeeld één molecuul verschilden van een stof uit de Opiumwet”, zegt Hollemans. „Om aan dat kat-en-muisspel een einde te maken, is sinds 1 juli het stofgroepenverbod van kracht, waardoor bijvoorbeeld alle designerdrugs (zoals xtc) effectief verboden zijn om te verhandelen.”

Dat maakt het makkelijker voor politie en justitie om tegen websites als Funcaps op te treden. Dus gooien handelaren het nu over een andere boeg: ze verkopen legale middelen die vergelijkbare effecten kunnen hebben.

Illegale geneesmiddelen

Daar belandt de handel in dat grijze gebied, stelt Hollemans. „Neem bijvoorbeeld afslankpillen en erectiepillen. Die vallen niet onder de opiumwet, net als sommige slaap- en kalmeringsmiddelen.” Het zijn wel geneesmiddelen, en daarvoor heb je volgens de geneesmiddelenwet een vergunning nodig. „Maar ze worden dus niet als geneesmiddelen verkocht, maar als research chemicals”, zegt Hollemans. „En dus moet je eerst kunnen aantonen dat de verkoop tegen de geneesmiddelenwet ingaat, voordat je juridisch kunt optreden, of voordat een website offline gehaald kan worden.”

Moet de Opiumwet dan maar nog verder uitgebreid worden? Dat zou niet werken, waarschuwt Hollemans. „Als je écht een alomvattend verbod op dit soort handel wil, moet je ook bijvoorbeeld stoffen als aspartaam gaan verbieden. Nou, dan kan je dus ook meteen de halve supermarkt leeghalen, want die stof zit ook in tal van frisdranken en suikerarme levensmiddelen.” Hollemans is duidelijk: „Een alomvattend verbod dat dit soort illegale geneesmiddelenhandel compleet beëindigt, is simpelweg ondenkbaar.”

Consument verantwoordelijk

En dus ligt de verantwoordelijkheid „tot op zekere hoogte” ook bij de consument, zegt Hollemans. „Er is een reden dat zulke geneesmiddelen alleen onder strenge controle verkocht mogen worden. Ga geen medicijnen kopen op allerlei vage websites waarvan je niet weet hoe betrouwbaar ze zijn. Doe je dat wel, dan is er een niet te onderschatten kans dat het helemaal misgaat.”