Drones bedreigen veiligheid: „We zijn er op dit moment niet tegen opgewassen”
Defensie wil hagelgeweren of wapens die een net afschieten aanschaffen tegen drones, zo bleek maandag. Net als in andere Europese landen groeit de dreiging van onbekende drones in en rond Nederland. Experts slaan alarm.
De boodschap is somber, zegt Patrick Bolder, vakspecialist en strategisch adviseur bij het The Hague Centre for Strategic Studies. De gepensioneerde luitenant-kolonel werkte veertig jaar bij de Koninklijke Luchtmacht. „We hebben geen middelen en mensen om een grootschalige droneaanval te weerstaan.”
Terwijl dat volgens de oud-militair keihard nodig is. „Op dit moment zien we enkele drones boven ons grondgebied, maar wat als het er heel veel zijn? We hebben gewoon geen capaciteit, kennis en middelen om die dingen te onderscheppen. Innovaties gaan ook zo snel op het gebied van drones, dat je als verdediger altijd achter de feiten aanloopt.”
De berichten over mysterieuze drones overspoelden afgelopen weken het nieuws. Dinsdag bleek dat drones boven Zuid-Limburg en de NAVO-basis in Geilenkirchen vlogen. Zondagavond spotten bewakers drie drones boven een kerncentrale in het Vlaamse Doel, net over de grens met Nederland.
Het is onbekend van wie de drones zijn en waarom ze daar vlogen. Soms vertrokken ze met onbekende bestemming richting de Nederlandse of Duitse grens. Autoriteiten denken dat de drones gestuurd zijn door de Russische overheid, maar daarvoor bestaat geen bewijs.
Militair
Ook luitenant-kolonel Erik Stijnman, onderzoeker veiligheid en defensie bij Instituut Clingendael, maakt zich zorgen over de weerbaarheid van Nederland tegen drones. „Het is een serieuze bedreiging. Je kunt aan de buitenkant van een drone niet zien of het een consumentendrone is of dat deze een militaire toepassing heeft. In Oekraïne zijn veel civiele drones omgebouwd tot wapen.”
Stijnman zegt dat het niet in ons denken zit dat drones militair kunnen zijn. „Maar ze worden bijvoorbeeld gebruikt om iets te laten ontploffen of om informatie te verzamelen. Tegenwoordig worden ze ook uitgerust met kunstmatige intelligentie. Daardoor kunnen drones in hun eentje of in groepen opereren, bijvoorbeeld binnen vooraf bepaalde aanvalspatronen.”
Infrastructuur
Volgens voormalig luitenant-kolonel Bolder „zijn we op dit moment niet tegen oorlogsdrones opgewassen. En dat is een probleem. Drones kunnen overal worden gelanceerd, en ook nog eens met heel veel tegelijk. We moeten daarom in kaart brengen welke infrastructuur we willen beschermen en die onder verscherpt toezicht zetten.”
In Utrecht bleek onlangs dat het water vervuild was, noemt Bolder als voorbeeld. Daardoor gingen mensen naar de supermarkt en raakten de schappen leeg. „Als een drone een elektriciteitscentrale aanvalt, liggen zowel de supermarkten als de waterzuiveringen stil”, zegt de deskundige. „We moeten dat soort infrastructuur beter beveiligen.”
En daar ligt een probleem, erkent Bolder. Behalve dat Nederland daar geen mankracht voor heeft, ontbreekt volgens de deskundige effectief antidronemateriaal. „We hebben geen groot radarnetwerk. En de detectiesystemen die we hebben, bijvoorbeeld rond Schiphol, hebben maar een beperkt bereik. Het is voor laagvliegende drones tussen de bomen vrij eenvoudig om buiten de radar te blijven. Nu gaan we met een helikopter de lucht in om de drone op te sporen. Maar als zo’n klein apparaat snel wegvliegt, is de piloot hem zo kwijt.”
De manier waarop de NAVO, en dus ook Nederland, op dit moment drones bestrijdt, is op de lange termijn onhoudbaar, zegt Stijnman. „Toen er begin september drones boven Polen vlogen, is besloten die te beschieten. Een drone van 30.000 tot 40.000 euro schoten we uit de lucht met een raket van 2 ton of meer. Kleine drones raak je niet eens.”
Volgens Stijnman heeft Nederland wel ervaring met dronebestrijding kunnen opdoen tijdens de NAVO-top. „In een klein gebied hebben we met materialen kunnen oefenen om drones te detecteren en uit de lucht te houden.”
Bolder ziet de maatregelen tegen drones tijdens de top als „een behoorlijke inspanning van defensie om een klein gebied te beveiligen. Er was speciale wetgeving nodig en een lokaal netwerk om te detecteren wie er achter de drones zat die rondvlogen. We hebben gewoon niet de kennis en materialen om dit over heel Nederland uit te rollen.”
Geen middelen
Dronebestrijding is dus lastig, zegt de strategisch adviseur. „Drones uit de lucht schieten met een net of een hagelgeweer is maar een beperkte oplossing. Die wapens zijn voor de korte afstand en zo’n ding valt daarna uit de lucht. Dat wil je niet in een woonwijk of speeltuin. Je kunt denken aan radars om drones op zijn minst te detecteren, maar die hebben een klein bereik. Daardoor moet je er heel veel van hebben, en dat hebben we dus niet.”
„Een andere optie is jammen”, gaat Bolder verder. „Je zendt dan een heleboel energie naar de drone en daardoor komen de signalen niet meer van en naar de commandopost. Drones vallen dan uit de lucht of gaan terug naar de opstijglocatie. Dat kan gevaarlijk zijn voor bijvoorbeeld vliegtuigen, omdat je hun signaal verstoort. Er is ook apparatuur om radiogolven te onderscheppen, maar we hebben gewoon niet de capaciteit, kennis en middelen voor dat soort dingen.”
„Als er nu een grootschalige, gecoördineerde droneaanval zou plaatsvinden, krijgen we het heel lastig”, zegt Stijnman. „We denken dat de dreiging aan de oostgrens van de Europese Unie zit. Maar technologieën als drones maken dat ver weg dichtbijkomt.”
Risico
Kan Nederland zich niet verdedigen tegen drones of willen we het gewoon niet? Op beide vragen is het antwoord dat er werk aan de winkel is, zeggen de twee experts.
„Uiteindelijk is het een risicoafweging”, zegt Stijnman. „Als we willen kunnen we onszelf verdedigen, maar 100 procent veiligheid bestaat niet. De vraag is wat bescherming mag kosten. We zullen bepaalde objecten als vitaal voor Nederland moeten aanduiden, wat gevolgen heeft voor onze privacy.
En daar bovenop is het uitschakelen van een drone nooit ongevaarlijk. De vraag is of we met z’n allen bereid zijn een risico te nemen voor onze veiligheid.”
