Dat zegt Ad Ragas, hoogleraar humaan en ecologische risicobeoordeling bij de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij reageert vrijdag desgevraagd op de uitkomst van meerjarig laboratoriumonderzoek, dat deze week in het wetenschappelijk tijdschrift Environmental Health werd gepubliceerd.

Glyfosaat is de werkzame stof –het eigenlijke gif– in een van de meestgebruikte bestrijdingsmiddelen ter wereld. Het is vooral bekend onder de merknaam Roundup. Over mogelijke risico’s voor de volksgezondheid is al jaren discussie. De Europese Unie vindt die niet overtuigend en heeft de toelating recent verlengd. Zie het kader ”Glyfosaat in Nederland”.

Verschillende doses

In een meerjarige studie met ruim duizend ratten zeggen Europese en Amerikaanse onderzoekers nu „robuust bewijs” te hebben gevonden dat glyfosaat kanker kan veroorzaken. In laboratoriumproeven gaven ze groepjes ratten via drinkwater verschillende doses glyfosaat. Dat gebeurde twee jaar lang, te beginnen op dag zes van de zwangerschap van het moederdier.

Steeds bleken enkele dieren in zo’n groepje tumoren te ontwikkelen en ziek te worden. Dat gebeurde al bij de in Europa geldende acceptabele dagelijkse inname (adi) van 0,5 milligram per kilogram lichaamsgewicht.

Het verschil met dieren in controlegroepen, die geen glyfosaat kregen, was „statistisch significant”. De zieke dieren ontwikkelden onder meer leukemie, huid-, lever-, nier- en baarmoederhalskanker. Ze werden op opvallend jonge leeftijd ziek en stierven daarna ook snel.

Kankerverwekkend

Ragas vindt de studie belangwekkend. „Deze studie lijkt er toch wel sterk op te wijzen dat glyfosaat bij proefdieren kankerverwekkend is, al is het dan bij relatief hoge blootstelling.”

Het onderzoek kan grote gevolgen hebben. Stoffen die kanker veroorzaken –zelfs al is dat alleen bij een hoge concentratie– mogen namelijk niet worden gebruikt.

„Dat willen we in Europa niet”, zegt de hoogleraar. „De vraag die op dit moment centraal staat: moet deze stof als kankerverwekkend worden aangemerkt of niet? Het gaat dus niet over de vraag of de stof veilig is, maar of die kanker bij mensen kán veroorzaken. Die twee probeer ik uit elkaar te houden.”

Dat sommige ratten al door het opdrinken van de adi ziek werden, zegt volgens Ragas niets over de veiligheid voor mensen die met glyfosaat werken. „De dosering die de ratten kregen toegediend, ligt veel hoger dan wat een boer tijdens het werk op het veld binnenkrijgt of waar consumenten mee in contact kunnen komen. De adi zit altijd aan de veilige kant, die is misschien wel duizend keer hoger. Er is dus geen reden voor paniek wat de volksgezondheid betreft.”

Wel is voor hem duidelijk dat, als de conclusie van het onderzoek overeind blijft, glyfosaat uit de markt moet worden genomen.

Waakhond

Een van de organisaties die de resultaten van het onderzoek momenteel onder de loep nemen, is het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) in Ede. De Nederlandse waakhond doet dat op verzoek van landbouwminister Femke Wiersma, bevestigt een woordvoerder. „We denken over ruim twee weken onze conclusie te kunnen trekken.”

Op de vraag of de toelating van glyfosaat opnieuw beoordeeld wordt, zegt de woordvoerder: „Dat is aan de Europese Commissie. Die kan in principe een toelating openbreken als nieuwe feiten daar aanleiding toe geven.”

Land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland vindt dat glyfosaat niet meer gebruikt moet worden als de stof werkelijk kankerverwekkend is. In een verklaring zegt LTO dat wetenschappelijke inzichten altijd leidend moeten zijn bij de toelating. De organisatie wacht het oordeel af van het Ctgb en EFSA, de Europese toezichthouder. Ze dringt daarbij aan op „de hoogste prioriteit”.

Als het oordeel negatief uitpakt, moet de toelating van glyfosaat „met onmiddellijke ingang worden ingetrokken”, vindt LTO. „De bescherming van de volksgezondheid en het voorkomen van menselijk leed moeten altijd vooropstaan.”

LTO wijst erop dat gewasbeschermingsmiddelen „na een zware Europese en Nederlandse toetsing” veilig zijn verklaard bij verantwoord gebruik. Voor LTO is die veiligheid „cruciaal”, niet alleen voor boeren en tuinders maar ook voor omwonenden en andere burgers.