De oogst aan afval van McDonald’s die zwerfafvalraper Dirk Groot – alias Zwerfinator – in het afgelopen jaar binnenprikte: 8367 stuks. Hij liep daarvoor 735 kilometer in 23 Nederlandse steden en dorpen. Daar kwam hij dus gemiddeld elke 88 meter een verpakking van de grote fastfoodketen tegen, op locaties die niet per se in de buurt van een restaurant lagen.

Dat klinkt veel en dat is het ook, becijfert Groot. Het aantal zwerfafvalitems van McDonald’s overstijgt bijvoorbeeld het totaal aantal gevonden blikjes, plastic flesjes én drankkartons bij elkaar opgeteld. Zwaar wetenschappelijk is het onderzoek niet. De locaties zijn bijvoorbeeld niet per se afgewogen om een zo representatief mogelijk beeld te schetsen. Maar een goede indicatie van wat er zoal aan McDonald’s-materiaal in de natuur belandt, geven de cijfers wél.

Daarbij valt vooral het vaakst gevonden McDonald’s-product op. Dat is niet de opvallende kartonnen wegwerpbeker (1575 stuks), maar het veel kleinere plastic sauszakje. Daar trof Groot er 2410 van aan. „Die komen we ook veel tegen op plekken ver van restaurants: vogels nemen ze vaak mee en pikken ze open”, is zijn verklaring.

Juist dat gegeven maakt de sauszakjesproblematiek extra nijpend. „De zakjes vallen dan uiteen in kleine plastic snippers.” Die verspreiden zich snel, zijn bijna niet meer op te ruimen en dragen uiteindelijk bij aan het feit dat piepkleine stukjes plastic alomtegenwoordig zijn: ook dieren en mensen krijgen die ”microplastics” binnen.

Sauszakjes heeft McDonald’s pas sinds 2024. Die kwamen er wrang genoeg na een overheidsmaatregel om het gebruik van wegwerpplastic te ontmoedigen. De sausbakjes die de fastfoodgigant eerst aanbood, moesten voortaan met 15 cent toeslag worden belast. Daarop koos McDonald’s voor zakjes, die niet onder die regeling vielen. „Dat heeft het probleem verergerd: bij bakjes zag je hetzelfde gebeuren. Ook die verspreidden zich door vogels, maar ze vielen minder snel uiteen.”

Groot wijst erop dat McDonald’s in 2020 al beloofde om een sausbakje te gaan produceren dat niet langer van plastic was. Dat gebeurde op een bijeenkomst in het kader van de Trouw Duurzame 100, die Zwerfinator in 2019 won. „Daarnaast is een sausvakje aan het patatbakje ook gewoon mogelijk. Dat doen veel snackbars ook.”

Die plannen heeft McDonald’s vooralsnog niet. De fastfoodketen volstaat voorlopig met een aanpassing aan de afvalbakken. „Om zoveel mogelijk te voorkomen dat vogels afval uit de vuilnisbakken halen, hebben wij speciale bakken ontworpen in een slangenvorm”, laat een woordvoerder weten.

McDonald’s geeft aan extra aandacht te besteden aan een schone omgeving. Bijvoorbeeld via afspraken met gemeenten. Waar fastfoodrestaurants wettelijk verplicht zijn om in een straal van 25 meter rondom de vestiging de omgeving schoon te houden, hanteert McDonald’s een straal van 100 meter.

„McDonald’s kan blijven opruimen wat het wil”

Dirk Groot, alias de Zwerfinator

Een echte oplossing is dat niet, vindt Groot. „McDonald’s kan blijven opruimen wat het wil”, schrijft hij in zijn onderzoek. „Maar zolang het systeem hetzelfde blijft – takeaway eten en drinken in eenmalige verpakkingen – blijft het afval zich verspreiden.”

Dat terwijl de hoeveelheid plastic afval met twee maatregelen met 90 procent zou afnemen, schat hij. Behalve op het afschaffen van sauszakjes doelt hij daarbij op een statiegeldsysteem voor drinkbekers, zoals Burger King hanteert. „Maar de vraag is of McDonald’s dat gaat doen. Anders is het toch echt aan de overheid om maatregelen af te dwingen.”