Letschert: vriendelijk en kritisch

De nieuwe minister van Onderwijs, D66’er Rianne Letschert, oogt vriendelijk, maar is ook kritisch van aard.

Tot begin december was de voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit Maastricht relatief onbekend in politiek Den Haag. Dat veranderde toen D66-leider Rob Jetten haar aanzocht om als informateur de besprekingen over de vorming van een coalitie tussen D66, VVD en CDA in goede banen te leiden.

In Maastricht wordt de scheidende universiteitsbestuurder geprezen om haar bestuursstijl. Die is vriendelijk en voorkomend. En ook de formatie ging haar goed af. Letschert (49) bleek in staat om binnen de gestelde termijn een coalitie te vormen en een regeerakkoord te presenteren. Meer dan een minderheidskabinet zat er echter niet in.

Al tijdens de informatie viel haar naam als mogelijke minister van Onderwijs. Zelf hield ze de boot steeds af, maar ze gooide de deur ook niet dicht. Ze was in 2021, bij de vorming van Rutte IV, ook gevraagd als minister; toen bedankte ze voor de eer.

Als topbestuurder van de Universiteit Maastricht heeft de beoogde minister zich de achterliggende jaren kritisch uitgelaten over de bezuinigingen op het onderwijs en over het landelijke beleid om de internationalisering van het hoger onderwijs af te remmen. Ze noemde de trend om het aantal internationale studenten fors terug te dringen „desastreus”. Beperking van Engelstalig onderwijs zou grote schade toebrengen aan de universiteit. De voorgestelde bezuinigingen op het hoger onderwijs dreigden volgens haar „de levensader onder de universiteit” weg te trekken. De nieuwe coalitie heeft deze bezuiniging teruggedraaid en Letschert mag nu zelf als minister het beleid voor het hoger onderwijs ontwikkelen en uitvoeren.

Letschert heeft zich niet uitgesproken over gevoelige thema’s als de vrijheid van onderwijs. Ze is wel gehouden aan de afspraak in het regeerakkoord dat dit grondwetsartikel „een fundament” is. Maar daarmee is niet gezegd dat er geen voorstellen van haar kant zullen komen die schuren met de vrijheid. Als universiteitsbestuurder maakte ze zich heel sterk voor inclusief onderwijs. Ze liet zich ook gelden op een ander gevoelig thema, het Israëlisch-Palestijnse conflict. Daadkrachtig was ze op 10 juni vorig jaar, toen ze de politie vroeg om een gebouw van de universiteit te kuisen van pro-Palestijnse actievoerders. Eind oktober boog ze echter wel voor hun druk door de strategische samenwerking met de Hebrew University in Jeruzalem op te zeggen.

Tielen: moderne liberaal

De nieuwe staatssecretaris van Onderwijs, de VVD’er Judith Tielen, staat bekend als een moderne liberaal. Dat zou zomaar tot botsingen kunnen leiden met orthodoxe scholen.

Het was een verrassing dat Tielen (54) het staatssecretariaat van Onderwijs kreeg. Ze studeerde geneeskunde en ging daarna aan de slag in diverse marketingfuncties in de gezondheidszorg. Toen ze in 2017 in de Tweede Kamer kwam, was ze onder meer woordvoerder zorg en jeugdbeleid.

Dat ze na het vertrek van de PVV uit het kabinet-Schoof in juni vorig jaar door de VVD naar voren werd geschoven als staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport, was dan ook niet vreemd.

Dat ze nu de overstap maakt naar Onderwijs, is wel bijzonder, hoewel ze enige tijd woordvoerder was op het gebied van hoger onderwijs. De overstap toont aan dat haar partij vertrouwen heeft dat ze breed inzetbaar is. Als Kamerlid was ze ook voorzitter van de vaste commissie voor Financiën en later van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ook was ze vicevoorzitter van de parlementaire-enquêtecommissie gaswinning Groningen.

Tielen is een overtuigd liberaal en was van 2008 tot 2014 algemeen secretaris van de VVD. Bij haar profielfoto op X staat een liberaal levensmotto: „Niet afkomst maar toekomst/niet geloof maar gedrag/niet groep maar individu.” Dat is liberalisme in een notendop.

Toen ze net aantrad als Kamerlid, opende ze een persoonlijke website. Daarin vroeg ze haar bezoekers mee te denken over een aantal ambities die ze heeft. Een daarvan is gelijkwaardigheid als kernwaarde. En tussen haakjes staat erbij: „Weg met de tolerantie voor intolerantie”.

Als staatssecretaris is Tielen nu nog even verantwoordelijk voor het abortusbeleid. Ze ziet zwangerschapsafbreking als een fundamenteel recht dat gewaarborgd moet blijven. Mogelijk pleitte ze in het kabinet voor wettelijke regels om antiabortusdemonstranten op afstand van klinieken te houden.

Op dit vlak kan kan ze soms pittig reageren. Dat ervoer SGP-Kamerlid Van Dijk tijdens een debat over de aanpassing van de Embryowet in december vorig jaar. Op zakelijke toon vroeg de SGP’er om een maatschappelijke dialoog over de gevolgen van het uitstellen van ouderschap. Van Dijk kreeg toen een zuinige reactie: „De maatschappij heeft niet zo veel te maken met mijn vruchtbaarheid. Ik hoef daar ook geen dialoog over te voeren.” En toen Van Dijk in reactie daarop het woord „uitstelgedrag” in de mond nam, stelde ze met enige nadruk: „De term die meneer … Dit irriteert me toch, dus ik ga het toch zeggen: „uitstelgedrag”. De toon waarop meneer Van Dijk dit in het debat brengt, vind ik echt buiten de orde. Ik ben ook niet van plan om daar serieus op door te gaan.”

Op het gebied van onderwijs schaarde ze zich als een rasechte moderne liberaal achter het VVD-verkiezingsprogramma, dat aanpassing van het grondwetsartikel over de onderwijsvrijheid bepleit. Bij „onvrije scholen” wil ze ingrijpen. Ze betuigde haar instemming met een column waarin CDA-leider Bontenbal stevig werd bekritiseerd om zijn standpunt over onderwijsvrijheid. En van de campagne tegen de lesmethode ”Lentekriebels” moet ze ook niet veel hebben.

Nu ze staatssecretaris wordt, dient ze zich aan het regeerakkoord te houden, ook ten aanzien van de afspraak over de vrijheid van onderwijs.