Spionagezaken komen niet vaak voor in Nederland. De zaak die dinsdag startte in Rotterdam is daarom van opmerkelijke aard – volgens het openbaar ministerie de grootste in zijn soort die Nederland ooit heeft gekend. De 66-jarige Abderrahim el M. wordt verdacht van het doorspelen van geheime informatie aan de Marokkaanse inlichtingendienst. Dat zou gebeurd zijn tussen begin april en eind oktober 2023.

De oud-medewerker van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) werd in oktober 2023 opgepakt op luchthaven Schiphol. M. stond op het punt om af te reizen naar Marokko, maar werd met gegevensdragers zoals USB-sticks waarop geheime informatie stond, aangehouden na een tip van de AIVD.

Ook bij de Rotterdammer thuis werd veel vertrouwelijke informatie gevonden en in beslag genomen. In 2023 reisde hij minstens acht keer naar Marokko, waar familie van de NCTV’er woont. Telkens printte hij voorafgaand aan de reis in het gebouw van de AIVD vertrouwelijke documenten, waarna hij die thuis scande. M. was analist en jihadisme-expert bij de NCTV.

Kwetsbaar

M. heeft een Marokkaanse achtergrond. Opvallend is dat hij bij een organisatie als de NCTV zo’n belangrijke positie kon krijgen, vindt Ben de Jong, deskundige op het gebied van inlichtingendiensten. Voor zijn pensioen werkte hij bij de Universiteit van Amsterdam. „Een buitenlandse afkomst maakt iemand in theorie en vaak ook in de praktijk kwetsbaar.”

„Marokko heeft geen volwaardige democratie”, legt De Jong uit. „De inlichtingendienst daar hanteert dus niet altijd democratische middelen. Met een achtergrond in zo’n land bestaat altijd het gevaar dat iemand onder druk wordt gezet. Dat is onder meer ook de reden dat iemand met een Russische partner geen belangrijke positie bij bijvoorbeeld Defensie kan krijgen.”

Zelf ontkende M. in alle toonaarden dat hij gespioneerd zou hebben voor de Marokkaanse geheime dienst. Hij stelde dinsdag toestemming te hebben gekregen van zijn leidinggevenden om thuis te werken en geheime stukken mee te nemen. „Een misverstand”, typeerde hij de strafzaak die tegen hem loopt.

Lees ook

AIVD: Nieuwe generatie jihadisten vormt serieuze terreurdreiging 

In de zaak werden onder andere voormalige NCTV-bazen Dick Schoof en Pieter-Jaap Aalbersberg verhoord. Volgens hen is het uit den boze geheime stukken mee naar huis te nemen. M. haalde dinsdag tijdens de zitting fel uit naar zijn leidinggevenden: „Als het misgaat, gaan mensen hun hachje redden.”

Waakzaamheid

De Jong zou het „heel erg vreemd” vinden als blijkt dat de NCTV-medewerker daadwerkelijk thuiswerkte met „gerubriceerd materiaal”. Dat is informatie die is bestempeld als vertrouwelijk of staatsgeheim. De Auditdienst Rijk, die de NCTV onder de loep nam na de aanhouding van M., concludeerde in december 2024 al dat de NCTV en de politie de informatiebeveiliging niet op orde hadden.

„In principe houdt een dienst altijd rekening met het slechtste scenario”, zegt de inlichtingenexpert. „Dus ze zijn erop bedacht dat een medewerker voor een buitenlandse overheid gaat werken. Tegelijkertijd is het onmogelijk om 100 procent veiligheid te hebben. Er is altijd de neiging om de waakzaamheid te laten verslappen, dat is menselijk. Je kunt niet de hele tijd achterdochtig zijn tegenover de mensen met wie je constant samenwerkt.”

Donderdag is de laatste zittingsdag in Rotterdam. Wanneer de rechter uitspraak doet is nog niet bekend.