Het was te verwachten. Tijdens de persconferentie van premier Mark Rutte en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge vorige week werd gezinspeeld op de overstap van een 3G- naar een 2G-systeem. Tijdens het Tweede Kamerdebat dinsdag kwam het opnieuw aan de orde. Een recente negatieve test op besmetting is bij 2G onvoldoende om een vinkje te krijgen bij controle van de coronapas. De reacties zijn niet van de lucht. De vriendelijkste reppen van een door de overheid bevorderde tweedeling in de samenleving tussen burgers die zich wel en anderen die zich niet hebben laten vaccineren. De minder vriendelijke hebben niet zelden een dermate bedenkelijk gehalte dat men ze beter kan negeren.

Meerdere belangen

Het is niet mijn taak het kabinetsbeleid te verdedigen, maar misschien is het goed dat we ons realiseren dat vanuit de Grondwet (en vanuit internationale verdragen) de overheid meerdere belangen moet dienen. Die belangen lijken elkaar soms uit te sluiten, en dat is nu ook het geval. Enerzijds is er de onaantastbaarheid van het menselijk lichaam, vastgelegd in artikel 11 van de Grondwet. Het is een klassiek (individueel) grondrecht: overheid, handen thuis! In dit verband komt het erop neer dat de overheid niemand kan verplichten toe te staan dat er in zijn lijf geprikt of gesneden wordt, of anderszins het lijf überhaupt wordt aangeraakt, tenzij dat door een wet in formele zin –dus met inbreng van het parlement– wordt toegestaan. Denk aan blaastesten bij alcoholcontroles en het fouilleren wanneer een metaaldetector op een vliegveld alarm slaat. Dat brengt met zich dat nog steeds niemand verplicht kan worden zich te laten vaccineren, en dat recht is een groot goed. Of er nu godsdienstige redenen zijn waarom men dat niet wil, wantrouwen jegens de overheid, de wetenschap of tegen vaccins als zodanig, angst voor een injectienaald, of wat dan ook, ieder die dat verkiest kan gevrijwaard blijven van een vaccin.

Anderzijds is er artikel 22 van de Grondwet: „De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid.” Dat de opeenvolgende kabinetten dit recht al decennia geweld hebben aangedaan door een vrij rigide privatisering van de gezondheidszorg mag zo zijn, maar dat neemt niet weg dat het kabinet momenteel ernstige pogingen in het werk stelt om de coronapandemie in te dammen. Dan is er genoeg kritiek te leveren, bijvoorbeeld op het misplaatst gebleken optimisme enkele maanden geleden, maar als de overheid één ding goed begrijpt is dat ”laat maar waaien” nu geen passende houding is. De verplichting actie te ondernemen wordt serieus opgepakt. Op die manier geeft de overheid invulling aan dit sociale (collectieve) grondrecht op volksgezondheid: overheid, handen uit de mouwen! En het uitoefenen van drang om zich te laten vaccineren is een van de middelen daartoe, een middel dat bewezen heeft redelijk effectief te zijn.

Keuze

Worden mensen of zelfs hele bevolkingsgroepen buitengesloten door een 2G-systeem? Ik denk dat dat wel meevalt. Nog steeds is er dan de keuze je niet te laten vaccineren, maar die keuze heeft een prijs. Die prijs is dat je bijvoorbeeld niet naar voorstellingen of restaurants kunt, of misschien verplicht wordt thuis te werken. Wie niet bereid is die prijs te betalen kan zich laten vaccineren, en wie zich niet wil laten vaccineren moet bereid zijn die prijs te betalen. Als de overheid een 2G-regel invoert, schrijft de overheid nog steeds niets voor. Niemand wordt uitgesloten, dan die zichzelf uitsluit.

De auteur is jurist.