De medische situatie is ernstig aan boord van het Nederlandse cruiseschip Hondius, dat zich voor de kust van het eiland Kaapverdië bevindt. Twee bemanningsleden, een Nederlander en een Brit, hebben dringend medische zorg nodig. Deze woensdag zouden ze waarschijnlijk worden geëvacueerd.

Een Nederlandse man van 69 overleed begin april al aan boord van het schip. Zijn vrouw, die even oud is, stierf twee dagen nadat zijn lichaam aan land werd gebracht op het eiland Sint-Helena. Het echtpaar kwam uit Friesland. Een Duitse passagier overleed vorige week; haar lichaam blijft voorlopig aan boord. Op dit moment zijn er nog 149 opvarenden aan boord.

De waarschijnlijke oorzaak is vermoedelijk het hantavirus, dat in bepaalde gevallen dodelijk kan zijn. Bij de opvarende die in een ziekenhuis in Johannesburg ligt, is vastgesteld dat deze besmet is met dit virus. Dit geldt ook voor de overleden Nederlandse vrouw. Bij de andere zieken en overledenen is de besmetting nog niet vastgesteld, hoewel de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dit wel vermoedt.

Urine

Het hantavirus verspreidt zich via de uitwerpselen van knaagdieren, zoals muizen en ratten, legt intensivist Marco Goeijenbier bij het Erasmus MC uit. Er zijn in totaal iets meer dan veertig hantavirussen bekend. „Het zit vooral in urine van bijvoorbeeld muizen en ratten. De plas droogt op, terwijl het virus redelijk stabiel blijft. Als iemand vervolgens iets doet waarbij stof opwaait, ademt diegene de virusdeeltjes in. Veel mensen die het virus opliepen, vertelden bijvoorbeeld dat ze in de weken voor de besmetting hun schuur hebben geveegd.”

Betekent dit dat zich aan boord van het Nederlandse cruiseschip ongedierte bevindt? Dat hoeft niet zo te zijn, maar het kan wel, zegt Goeijenbier. „Het schip is vertrokken uit Argentinië. Het meest waarschijnlijk is dat mensen aan land al besmet zijn geraakt. Als dat toch aan boord is gebeurd, hebben knaagdieren aan boord geplast en gepoept en zo het virus verspreid.”

Het komt volgens de intensivist vaker voor dat op cruiseschepen uitbraken zijn van ziekten, omdat op zo’n vaartuig veel mensen bij elkaar zijn. „Vaak gaat het om verkoudheid of buikgriep, veroorzaakt door het influenza- of norovirus. De uitbraak op dit schip is dus een uniek geval.”

Andesvirus

Het hantavirus in Europa en Azië veroorzaakt onder meer koorts en nierklachten, zegt de intensivist. De kans op overlijden door besmetting is ongeveer 20 procent. De Zuid-Amerikaanse variant van het virus is dodelijker: de kans op overlijden is 30 tot 50 procent. Klachten zijn onder meer hart- en longproblemen.

De eerste klachten na een besmetting doen zich zeven dagen tot vier weken voor. Welke variant zich aan boord van het cruiseschip bevindt, is niet bekend.

Lees ook

Nederlander aan boord van besmet cruiseschip: Het is een nachtmerrie

Het RIVM acht het mogelijk dat het Andesvirus rondgaat op het schip, een zeldzame variant die wel van mens op mens overdraagbaar zou zijn. „Het cruiseschip is in Zuid-Amerika geweest en de beschrijving van de klachten past er ook bij”, zei Chantal Reusken, intensivist en onderzoeker bij het RIVM maandag tegen persbureau ANP.

Evacuatie

Het cruiseschip mag op dit moment van lokale autoriteiten geen haven aandoen vanwege het mogelijke besmettingsgevaar. Wel bereidt ook Kaapverdië een medische evacuatie voor en maken de Canarische Eilanden zich klaar voor de komst van het vaartuig. Passagiers zouden op deze eilandengroep van boord kunnen.

Het hoeft geen probleem te zijn als besmette personen met het hantavirus naar Nederland komen, zegt Goeijenbier. „We kunnen mensen goed isoleren en helpen op de intensive care. Antivirale behandelingen werken minder goed, omdat bij het ontstaan van klachten het virus zelf al vaak verzwakt is of zelfs bijna verdwenen. Daarom vergroten we de overlevingskansen door de patiënt bij te staan met bijvoorbeeld beademing en hartondersteuning.”

Volgens de intensivist is het virus „niet zo besmettelijk”, omdat het normaliter van knaagdier op mens wordt overgedragen. De WHO sluit echter niet uit dat mensen elkaar hebben besmet aan boord van het cruiseschip en doet daarom contactonderzoek.