Koning over diner in Witte Huis: Eerlijk en open gesprek maar op fundamentele punten oneens
De gevolgen van de dubbele blokkade op de Straat van Hormuz voor de scheepvaart zijn nog altijd niet helemaal duidelijk. Volg ons liveblog voor het laatste nieuws over de situatie in het Midden-Oosten.
Advertentie
Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken (CDA) heeft woensdagavond met zijn Israëlische ambtgenoot Gideon Saar gesproken over recente antisemitische aanslagen en incidenten in Nederland. Op X schrijft Saar dat het hem niet zou verbazen als Iran bij de aanslagen betrokken was. Daar is in Nederland nog geen bewijs voor gevonden.
Saar heeft Berendsen ook bijgepraat over de situatie in Libanon. Israël is in gesprek met de Libanese regering, terwijl het Israëlische leger ook nog delen van Libanon bezet houdt. Vooral het zuiden van Libanon wordt aangevallen door Israël.
De Israëlische minister heeft herhaald dat het doel van de aanvallen op Libanon is om Hezbollah te ontmantelen.
Woordvoerder van het Witte Huis Karoline Leavitt ontkent dat de Verenigde Staten hebben gevraagd om een verlenging van het staakt-het-vuren met Iran. Volgens Leavitt zijn de Amerikanen optimistisch over het sluiten van een deal en vinden binnenkort waarschijnlijk weer onderhandelingen plaats in Islamabad.
Eerder berichtten Amerikaanse media over een mogelijke verlenging van het bestand, omdat de Verenigde Staten zo tijd konden winnen voor vredesonderhandelingen. Leavitt noemt dat „slechte berichtgeving” die niet klopt. „De gesprekken zijn productief en worden voortdurend gevoerd”, aldus het Witte Huis.
De Pakistanen zijn „geweldige bemiddelaars”, zei Leavitt. „We stellen hun vriendschap en hun inspanningen om deze deal af te ronden zeer op prijs.” Daarom zullen ook de nieuwe gesprekken waarschijnlijk weer in Islamabad plaatsvinden. Veel landen hebben hun hulp aangeboden volgens haar, maar vooralsnog zien de VS geen reden om daarop in te gaan.
De Amerikaanse regering gaat het opschorten van sancties op Iraanse en Russische olie niet verlengen. Dat zei de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent woensdag. Eerder stond de VS de verkoop van Iraanse en Russische olie die al aan boord van schepen was geladen tijdelijk toe om de stijging van de olieprijzen tegen te gaan.
De ontheffing voor Russische olie is zaterdag verlopen en die van Iraanse olie vervalt zondag. Verschillende Aziatische landen, waaronder India en de Filipijnen, hadden aan de VS gevraagd de ontheffing van Russische olie te verlengen. Dat was zonder resultaat. Landen in Azië zijn voor olie voor een groot deel afhankelijk van import.
De olieprijzen zijn flink opgelopen sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten en de Straat van Hormuz vrijwel is geblokkeerd door Iran. Nu de VS de belangrijke zeestraat ook blokkeren, is de verwachting dat er nog minder schepen met olie erdoorheen gaan.
Koning Willem-Alexander zegt dat hij de Amerikaanse president Donald Trump duidelijk heeft gemaakt „dat we het op fundamentele punten oneens zijn”. Het gesprek tijdens het diner in het Witte Huis was volgens Willem-Alexander „open, eerlijk en met respect”. De koning beklemtoonde ook dat „je niet verder in de wereld komt als je alleen praat met mensen met wie je het eens bent.”
Aan het einde van zijn Amerikaanse reis sprak de koning woensdag met Nederlandse media in Miami. De koning wilde geen concrete voorbeelden geven van onderwerpen die tijdens het diner besproken zijn: „Dat is niet aan mij.” Wel prees hij de gastvrijheid van president Trump en zijn vrouw Melania: „Ze hebben echt hun best gedaan om ons een heel mooie avond te laten beleven.” Ook zei hij dat „de sfeer goed was en er is gelachen”.
Willem-Alexander zei wel dat het Caribisch deel van Nederland ter sprake is gekomen. „We hebben duidelijk gemaakt dat het Koninkrijk der Nederlanden dichter bij Venezuela ligt dan de breedte van de Straat van Hormuz”, aldus de koning. „Dat was een visualisatie die wel nuttig was.” Wat de inhoudelijke context van deze opmerking was, verduidelijkte de koning niet.
De koning voelde een bijzondere persoonlijke familieconnectie met het Witte Huis tijdens zijn bezoek, vertelde hij. „Mijn moeder en tantes hebben in de oorlog nog door de gangen van het Witte Huis rondgerend, toen zij vanuit Ottawa op bezoek kwamen. De familie was terug in het Witte Huis. Het was een leuk moment om aan de historie toe te voegen.”
De uitnodiging van Trump voor het bezoek aan het Witte Huis volgde op de NAVO-top afgelopen jaar. De Amerikaanse president logeerde toen op paleis Huis ten Bosch in Den Haag.
De Israëlische legerleider Eyal Zamir heeft instructies gegeven om van het hele gebied ten zuiden van de Litani in Libanon een dodelijke zone voor Hezbollah-strijders te maken. Dat verklaarde hij tijdens een bezoek aan het gebied.
„We blijven Hezbollah op meerdere fronten bestrijden”, zei het Israëlische leger in een verklaring. Hezbollah zou zich terugtrekken vanwege de aanvallen.
Volgens The Times of Israel kondigde Zamir tijdens het bezoek aan nieuwe strijdplannen te hebben goedgekeurd voor zowel Iran als Libanon. Hij zei dat Israël en de Verenigde Staten Hezbollah en Iran flink hebben verzwakt. Meer dan 1700 leden van Hezbollah zouden zijn gedood „sinds het begin van de operaties”.
Woensdagavond zou in Israël worden gepraat over een staakt-het-vuren met Libanon, maar ondertussen gaan de aanvallen door. In de zuidelijke Libanese plaats Bint Jbeil worden nog altijd hevige grondgevechten gemeld en in Mayfadoun kwamen drie hulpverleners om het leven bij Israëlische aanvallen.
Koning Willem-Alexander heeft tijdens het diner met Donald Trump in het Witte Huis „duidelijk gemaakt dat we het op fundamentele punten oneens zijn”. Dat zei de koning woensdag tijdens een gesprek met Nederlandse media in Miami, aan het einde van zijn Amerikaanse reis. Willem-Alexander noemde het gesprek „open, eerlijk en met respect” en beklemtoonde dat „je niet verder in de wereld komt als je alleen praat met mensen met wie je het eens bent.”
De koning wilde geen concrete voorbeelden geven van onderwerpen die tijdens het diner besproken zijn: „Dat is niet aan mij.” Wel prees hij de gastvrijheid van president Trump en de First Lady: „Ze hebben echt hun best gedaan om ons een heel mooie avond te laten beleven.” Ook zei hij dat „de sfeer goed was en er is gelachen”.
Willem-Alexander zei wel dat het Caribisch deel van Nederland ter sprake is gekomen. „We hebben duidelijk gemaakt dat het Koninkrijk der Nederlanden dichter bij Venezuela ligt dan de breedte van de Straat van Hormuz”, aldus de koning. „Dat was een visualisatie die wel nuttig was.” Wat de inhoudelijke context van deze opmerking was, verduidelijkte de koning niet.
De koning voelde een bijzondere persoonlijke familieconnectie met het Witte Huis tijdens zijn bezoek, vertelde hij. „Mijn moeder en tantes hebben in de oorlog nog door de gangen van het Witte Huis rondgerend, toen zij vanuit Ottawa op bezoek kwamen. De familie was terug in het Witte Huis. Het was een leuk moment om aan de historie toe te voegen.”
De uitnodiging van Trump voor het bezoek aan het Witte Huis volgde op de NAVO-top afgelopen jaar, toen de Amerikaanse president logeerde op Paleis Huis ten Bosch in Den Haag.
Een Pakistaanse delegatie is aangekomen in Teheran voor overleg over een vervolg van de gesprekken tussen Iran en de Verenigde Staten. De delegatie, onder leiding van topmilitair en onderhandelaar Asim Munir, werd ontvangen door buitenlandminister Abbas Araghchi. De delegatie uit het bemiddelende land zou een bericht komen overbrengen van de Amerikanen, aldus staatsmedia.
Onderhandelingen tussen de twee partijen in Islamabad liepen afgelopen weekend stuk. Na 21 uur van gesprekken, bemiddeld door Pakistan, bleef een akkoord uit. Woensdag meldde persbureau Reuters dat de strijdende partijen nog wel contact onderhouden. Mogelijk gaat dat over een verlenging van het broze staakt-het-vuren dat afgelopen week werd overeengekomen.
Axios meldt woensdagmiddag dat Iran en de VS dinsdag nader tot elkaar zouden zijn gekomen. Een raamwerk voor een vredesakkoord zou daarmee dichterbij zijn, aldus het nieuwsmedium op basis van anonieme bronnen binnen de Amerikaanse overheid.
Het Israëlische veiligheidskabinet komt om 19.00 uur bijeen volgens een topfunctionaris. Het bespreekt naar verluidt de mogelijkheden om te komen tot een bestand in Libanon.
De Amerikaanse regering zou van Israël verlangen de aanvallen tijdelijk te staken als een gebaar van goede wil. Dit zou vereist zijn omdat de Libanese regering, die Israël nooit heeft erkend, akkoord is gegaan met directe gesprekken tussen de twee buurlanden in Washington. Dat was voor het eerst sinds 1993. Israël noemde de gesprekken woensdag „historisch”, maar is wel doorgegaan met het uitvoeren van aanvallen op het land.
Libanese functionarissen zeggen op de hoogte te zijn gesteld van pogingen om tot een tijdelijk bestand te komen. Dat zou dan mogelijk samenvallen met de wapenstilstand tussen Iran en de VS. Iran meent dat volgens de afspraken die onder bemiddeling van Pakistan werden gemaakt, Libanon ook onder de huidige wapenstilstand valt. Pakistan bevestigde dat.
Advertentie
De Four Freedoms Award die de Oekraïense president Volodymyr Zelensky donderdag in Middelburg krijgt toegekend, is ook een boodschap aan de Verenigde Staten, zegt de voorzitter van de stichting die de prijs uitreikt. De prijs eert tenslotte een eerdere Amerikaanse president die zijn sceptische landgenoten wist te mobiliseren om Europa te bevrijden, memoreert voorzitter Hugo de Jonge van de Roosevelt Foundation.
De Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt „wist het isolationisme in de VS te doorbreken”, zegt De Jonge aan de vooravond van de uitreiking van de prijs, die vernoemd is naar een beroemde toespraak van Roosevelt. Het spook van Amerikanen die zich naar binnen keren en de rest van de wereld aan zichzelf overlaten, moet volgens De Jonge weer bestreden worden. Net als in de tijd van ’FDR’, die besloot Amerikaanse troepen naar Europa te sturen om er de nazi’s te verdrijven. „Die betekenis kan en mag eraan worden gegeven.”
De Jonge, ook commissaris van de Koning van Zeeland, hoopt dat de prijs daarnaast verbeeldt dat Zelensky en de Oekraïners niet alleen staan. „Hun strijd is ook de onze, hun strijd voor vrijheid.” Hij „kan zich nauwelijks voorstellen wat de president en zijn volk doormaken, al ruim vier jaar”. Maar het zal soms eenzaam voelen, denkt De Jonge. Hij hoopt dat „ze zich gezien voelen”.
Dat de Oekraïense president de prijs hoogstpersoonlijk in Middelburg in ontvangst komt nemen, is „natuurlijk buitengewoon belangrijk”, zegt De Jonge. „Ook voor Nederland. Hij en het Oekraïense volk zijn zo’n symbool van de verdediging van onze vrijheden. Juist in een tijd dat die onder druk staan.”
Daaruit zijn ook voor Nederlanders lessen te trekken, vindt De Jonge. „Vrijheid is niet gratis. Er ligt voor ons een verantwoordelijkheid, een taak.” En dat vraagt offers, aldus de ex-minister.
De Verenigde Staten zijn, ook na de geklapte onderhandelingen van afgelopen weekend in Islamabad, nog in gesprek met Iran. Dat zegt een hooggeplaatste Amerikaanse functionaris tegen persbureau Reuters. Volgens de bron hebben de VS nog niet formeel ingestemd met een verlenging van het staakt-het-vuren met Iran, dat afgelopen week werd overeengekomen onder bemiddeling van Pakistan.
Eerder op woensdag meldde Turkije te ijveren voor een verlenging. Dat land staat op goede voet met zowel de strijdende partijen Iran en de VS, als met Pakistan. Iran zei woensdag nog dezelfde dag een Pakistaanse delegatie te verwachten. Daarmee moet worden gesproken over de voortgang van de onderhandelingen.
Volgens Iraanse media heeft Iran opnieuw verzocht de bevroren Iraanse tegoeden vrij te geven. Er zou geen overeenstemming zijn bereikt over dat verzoek. Afgelopen weekend klonken geruchten dat de VS zouden hebben ingestemd met de vrijgave van een onbekend deel van die tegoeden. Dat werd later door een Amerikaanse bron tegengesproken.
Het herstel van de vrije scheepvaart door de Straat van Hormuz is „cruciaal en urgent”, zei voorzitter van de EU-leiders António Costa woensdag in Doha. „Europa zet zich in om de veilige en ongehinderde doorgang van schepen te garanderen”, voegde hij daaraan toe op een persconferentie na afloop van een tweedaags bezoek aan de Golfstaten.
Een stabiel staakt-het-vuren is eveneens een prioriteit, zei Costa. Beide moeten de weg vrijmaken naar een duurzame vrede in de regio.
Het fragiele bestand moet door de VS en Iran worden benut „om de zorgen van de internationale gemeenschap over Iran aan te pakken”, zei Costa. Hij doelde daarmee op het nucleaire programma en ballistische raketprogramma van Iran, evenals de steun van Iran aan Hezbollah in Libanon en de Houthi’s in Jemen.
„De Straat van Hormuz en de Rode Zee zijn vitale slagaders voor de wereldeconomie, toeleveringsketens en wereldhandel. Deze oorlog heeft al rampzalige gevolgen gehad die overal ter wereld voelbaar zijn.”
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft gezegd dat Turkije probeert te helpen het bestand van twee weken tussen Iran en de Verenigde Staten te verlengen. Turkije staat in nauw contact met het buurland Iran, met de VS en met de bemiddelaar Pakistan.
Erdogan zei in het parlementsgebouw dat de onderhandelingen tussen Iran en de VS problemen ondervinden, maar niet helemaal voorbij hoeven te zijn. Diplomatieke bronnen in Ankara hebben gezegd dat komend weekend in Antalya overleg over de oorlogen in de regio is van de ministers van Buitenlandse Zaken van Egypte, Pakistan, Saudi-Arabië en Turkije. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif wordt er ook verwacht.
Sommige media suggereren dat Iran en de VS woensdag dicht bij een akkoord zijn om het bestand te verlengen en de gesprekken te hervatten.
De legerleiding van Iran heeft gewaarschuwd dat ze de scheepvaart in de Perzische Golf, de Golf van Oman en de Rode Zee stillegt als er geen einde komt aan de Amerikaanse maritieme blokkade van Iraanse havens.
De Perzische Golf is sinds eind februari al vrijwel afgesloten door de Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde. De VS hebben afgelopen zondag de Iraanse havens voor geblokkeerd verklaard en proberen te voorkomen dat er schepen naartoe gaan of er uitvaren.
De Golf van Oman ligt aan de Iraanse zuidkust tussen het sultanaat Oman en Iran. De Rode Zee is ongeveer 2000 kilometer van Iran verwijderd, maar Teheran heeft bondgenoten in Jemen, de Houthi’s, die onder meer de westkust van het land aan de Rode Zee beheersen. Als gevolg van aanvallen of beschietingen door Houthi’s is de scheepvaart in de Rode Zee al afgenomen sinds 2023.
De VS sturen weer meer militairen naar het Midden-Oosten. Zo zijn er volgens Amerikaanse media 6000 militairen onderweg op het vliegdekschip USS George Bush, dat van zuidelijk Afrika richting het Midden-Oosten vaart.
Ook wordt, zoals eerder gepland, een speciale eenheid landingstroepen met hun schepen gestuurd. Het gaat daarbij om 4200 man.
President Donald Trump heeft afgelopen weekend een blokkade van Iraanse havens afgekondigd en die zou worden afgedwongen op zee, vooral rond de Straat van Hormuz. Daar zijn volgens Amerikaanse media meer dan tien Amerikaanse marineschepen actief om de scheepvaart te controleren.
De Amerikaanse blokkade is een reactie op de overname door Iran van de strategische Straat van Hormuz. De blokkade werd bekendgemaakt nadat gesprekken tussen Amerikaanse en Iraanse delegaties in Pakistan niets concreets hadden opgeleverd. De gesprekken worden mogelijk hervat voordat een staakt-het-vuren van twee weken op 21 april afloopt.
De provincie Gelderland voelt weinig voor het invoeren van een tijdelijke gratis dalurenpas voor het openbaar vervoer om de gevolgen van de hogere brandstof- en energieprijzen te dempen. Een dergelijke maatregel zou tientallen miljoenen euro’s kosten die de provincie nu niet beschikbaar heeft, zei gedeputeerde Peter Drenth (CDA).
De Statenfracties van de PvdA en GroenLinks drongen bij het provinciebestuur aan op maatregelen om financiële gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor Gelderlanders. De partijen verzochten het college, behalve een dalurenabonnement, ook verder in te zetten op energiebesparing en een ‘noodplan’ met beschermende maatregelen voor inwoners en de Gelderse economie.
Volgens Drenth is het vooral aan het Rijk om dergelijke maatregelen te nemen. Het kabinet kijkt nu onder meer naar het verlagen van de motorrijtuigenbelasting en verhoging van de maximale belastingvrije reiskostenvergoeding om de gevolgen van de Iranoorlog te dempen.
De waarde van de olie-export van Noorwegen is in maart naar een recordniveau gestegen, aangejaagd door de sterk gestegen olieprijzen vanwege de oorlog in het Midden-Oosten. Noorwegen is een belangrijke exporteur van ruwe olie naar Europa.
Volgens het Noorse statistiekbureau was met de olie-export een bedrag gemoeid van 57,4 miljard kroon, omgerekend 5,2 miljard euro. Ten opzichte van een jaar eerder ging die exportwaarde met 68 procent omhoog. In totaal exporteerde Noorwegen vorige maand 56,6 miljoen vaten olie (van 159 liter).
Noorwegen is daarnaast ook de grootste gasexporteur naar Europa. De waarde van de gasexport bedroeg vorige maand 69,3 miljard kroon (6,2 miljard euro). Dat is 19 procent meer dan in maart vorig jaar, geholpen door de hogere Europese gasprijs vanwege de oorlog.
Het Scandinavische land haalt zijn olie uit velden in de Noorse Zee, Noordzee en Barentszzee. De Amerikaanse president Donald Trump schreef dinsdag op Truth Social nog dat de Noren een „fortuin” verdienen met de verkoop van olie aan het Verenigd Koninkrijk. Hij zei dat Europa „wanhopig” is voor energie en het „tragisch” is dat het Verenigd Koninkrijk niet veel meer olie oppompt uit de Noordzee voor eigen gebruik.
Het aantal passagiers richting het Midden-Oosten vanaf de luchthaven van Frankfurt is flink gedaald. In maart kelderde het aantal reizigers op vluchten naar die regio met 68,6 procent. Dat meldt de luchthaven in zijn cijfers over maart.
Passagiers hebben sinds de oorlog in het Midden-Oosten is begonnen veel minder opties om richting die regio te vliegen. Meerdere vliegtuigmaatschappijen hebben vluchten geschrapt zolang de onrust in het Midden-Oosten aanhoudt. Zo vliegt Lufthansa, dat veelvuldig gebruikmaakt van de luchthaven in Frankfurt, voorlopig nog niet richting Dubai en Tel Aviv. Ook KLM liet eerder al weten dat het in ieder geval tot in juni niet op Dubai vliegt.
Frankfurt Airport behoort tot de grootste luchthavens van Europa, samen met onder meer Londen Heathrow, Istanbul Airport, Parijs-Charles de Gaulle en Schiphol.
Iran heeft in het geheim een Chinese spionagesatelliet gekocht en deze gebruikt om grote Amerikaanse legerbases in de regio te monitoren, bericht de Financial Times (FT). Het viel meerdere militaire locaties van de VS aan, nadat dat land samen met Israël de oorlog tegen Iran begon.
De Britse krant meldt op basis van gelekte Iraanse militaire documenten dat de satelliet was gebouwd en gelanceerd door het Chinese bedrijf Earth Eye Co. De tak van de Iraanse Revolutionaire Garde die over de ruimte gaat, zou de satelliet eind 2024 hebben gekocht na de lancering vanuit China.
De satelliet hield verschillende legerbases in de gaten rond het moment dat de Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde aanvallen daarop te hebben uitgevoerd, aldus FT. De krant meldt ook dat op 13, 14 en 15 maart foto’s werden gemaakt van de Prince Sultan Air Base in Saudi-Arabië. De Amerikaanse president Donald Trump bevestigde op 14 maart dat Amerikaanse vliegtuigen op deze basis waren geraakt.
De Chinese president Xi Jinping heeft woensdag de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov ontvangen, meldt het Chinese staatspersbureau Xinhua. Lavrov kwam dinsdag aan in Beijing voor een bezoek van twee dagen om te praten over Iran en Oekraïne.
Lavrov zei na de ontmoeting met Xi dat zijn land „zonder twijfel” de energietekorten van China kan opvangen, nu de scheepvaart door de Straat van Hormuz wordt belemmerd door de oorlog tussen de VS en Israël enerzijds en Iran anderzijds. Hij voegde eraan toe dat president Vladimir Poetin in de eerste helft van dit jaar een bezoek aan China brengt, aldus Russische staatsmedia.
Het bezoek van Lavrov maakt deel uit van intense diplomatieke activiteiten van China. Het land ontvangt een reeks buitenlandse leiders die elk, hoewel op verschillende manieren, te maken hebben met de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Xi ontving woensdag ook zijn Vietnamese collega To Lam.
Dinsdag bracht de Spaanse premier Pedro Sánchez nog een bezoek aan de Chinese president om de handelsbetrekkingen met de op één na grootste economie ter wereld te stimuleren.
Amerikaanse marine-eenheden hebben sinds het begin van de blokkade van de Straat van Hormuz acht olietankers onderschept die Iraanse havens binnenvoeren of verlieten. Dat meldt The Wall Street Journal op basis van Amerikaanse functionarissen.
In alle gevallen namen de Amerikaanse strijdkrachten via radioverbinding contact op met de bemanning en gaven hun opdracht om van koers te wijzigen, aldus de bronnen. Alle tankers gaven gehoor aan deze opdracht en enteren was niet noodzakelijk, aldus de functionarissen.
Eerder in de nacht van dinsdag op woensdag meldde persbureau Reuters op basis van gegevens van de scheepvaartmonitor Kpler dat de door de Verenigde Staten gesanctioneerde tanker Rich Starry, eigendom van een Chinese rederij, niet voorbij de Amerikaanse blokkade was geraakt.
Het Amerikaanse leger verklaarde dinsdagavond (lokale tijd) dat Amerikaanse strijdkrachten de economische handel van en naar Iran over zee volledig hebben stilgelegd met de blokkade.
In een gezamenlijke verklaring hebben Canada, Groot-Brittannië, Japan en zeven andere landen opgeroepen tot een „onmiddellijk einde aan de vijandelijkheden in Libanon”. De landen maken zich „ernstige zorgen over de verslechterende humanitaire situatie en de crisis rond ontheemding in Libanon”, aldus de verklaring die door Canada werd verspreid.
Bovenal moeten burgers en civiele infrastructuur worden beschermd tegen de gevolgen van de vijandelijkheden.
De landen verwelkomden het staakt-het-vuren van twee weken dat onlangs werd overeengekomen tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran. Zij benadrukten dat nu ook in Libanon een einde moet komen aan de gevechten.
De oproep volgt op een eerste ontmoeting tussen Israëlische en Libanese vertegenwoordigers in Washington, die moet leiden tot directe onderhandelingen tussen de strijdende partijen.
Israël zegt aanvallen in Libanon uit te voeren om Hezbollah te ontwapenen. De Libanese beweging is een bondgenoot van Iran en reageerde op Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran door begin maart Israël aan te vallen.
De door de Verenigde Staten gesanctioneerde tanker Rich Starry is woensdag teruggekeerd naar de Straat van Hormuz. Het schip had een dag eerder de Golf verlaten. Uit scheepvaartgegevens van de scheepvaartmonitor Kpler bleek dat het schip er niet in was geslaagd door een Amerikaanse blokkade te breken, die gericht is op schepen die Iraanse havens aandoen.
De Amerikaanse president Donald Trump kondigde die blokkade zondag aan, nadat vredesbesprekingen in het weekend in Islamabad tussen de VS en Iran op niets waren uitgelopen.
De tanker, die in Chinees bezit is, behoorde tot een groep van ten minste acht schepen die dinsdag, de eerste dag van de Amerikaanse blokkade, de vaarroute doorkruisten. Een Amerikaanse torpedobootjager hield dinsdag twee olietankers tegen die probeerden de Iraanse haven Chabahar, gelegen aan de Golf van Oman, te verlaten, aldus een Amerikaanse functionaris.
De Rich Starry en de eigenaar ervan, Shanghai Xuanrun Shipping Co, zijn onder Amerikaanse sancties geplaatst vanwege hun zakelijke betrekkingen met Iran. Het bedrijf heeft nog niet gereageerd.
De Amerikaanse vicepresident JD Vance zei dinsdag dat er veel wantrouwen bestaat tussen Washington en Teheran en dat dit „niet van de ene op de andere dag kan worden weggenomen”. Vance deed zijn uitspraak tijdens het evenement Turning Point USA.
Maar Vance zei ook dat de Iraanse onderhandelaars een akkoord willen sluiten en dat hij een „zeer goed gevoel” heeft over de aanstaande gesprekken over een einde aan de oorlog tussen de twee landen.
Die gesprekken worden mogelijk de komende twee dagen in Pakistan hervat, verklaarde president Donald Trump dinsdag. Eerdere onderhandelingen mislukten afgelopen weekend, wat Washington ertoe bracht een blokkade in te stellen voor Iraanse havens.
Een staakt-het-vuren van twee weken tussen de VS en Iran loopt nog een week door.
De oorlog met Iran begon op 28 februari, toen de VS en Israël Iran aanvielen. Iran reageerde met vergeldingsaanvallen op Israël en op Golfstaten die Amerikaanse militaire bases huisvesten.
De gevolgen van de dubbele blokkade op de Straat van Hormuz voor de scheepvaart zijn nog altijd niet helemaal duidelijk. The Wall Street Journal meldt op basis van bronnen bij de Amerikaanse autoriteiten dat er in 24 uur tijd meer dan twintig koopvaardijschepen doorheen zijn gekomen.
Iran heeft de zeestraat al sinds het begin van de oorlog, eind februari, nagenoeg afgesloten. Deze week kwam daar een Amerikaanse blokkade bij voor schepen die van of naar Iraanse havens varen. Volgens de krijgsmacht worden daarvoor zeker twaalf schepen, meer dan honderd vliegtuigen en 10.000 militairen ingezet. Die lieten in de eerste 24 uur geen enkel schip door en stuurden er zes terug, stelt het commando op sociale media.
Uit scheepsdata blijkt dat zeker acht schepen door de zeestraat zijn gevaren, vergelijkbaar met de situatie voor de Amerikaanse blokkade. Mogelijk is sprake van een soort overgangsperiode.
De Straat van Hormuz is belangrijk voor het transport van olie en gas.
De Libanese ambassadeur in Washington, Nada Hamadeh Moawad, zegt in het gesprek met de Israëlische ambassadeur in de VS te hebben opgeroepen tot een staakt-het-vuren in Libanon. Het eerdere bestand dat in 2024 werd gesloten tussen Israël en Libanon moet volledig worden nageleefd, zei zij.
De ambassadeur vroeg daarnaast om de terugkeer van mensen die binnen Libanon ontheemd zijn en maatregelen om de humanitaire crisis waar het land mee kampt te verlichten, zei ze tegen Libanese media.
Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, dat toezag op de gesprekken, hebben de deelnemers „productieve gesprekken” gevoerd „om directe onderhandelingen tussen Israël en Libanon op te starten”. De landen zullen elkaar op een nog nader te bepalen tijdstip opnieuw ontmoeten om verder te praten, stelt het ministerie.
De Israëlische ambassadeur Yechiel Leiter zei achteraf dat Israël en Libanon elkaar vonden in het feit dat ze Libanon allebei willen „bevrijden” van Hezbollah. Ook het Amerikaanse ministerie zegt „de plannen van de Libanese overheid om zijn monopolie op geweld te herstellen en een einde te maken aan de dominante invloed van Iran” te steunen. Volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kunnen de gesprekken ook tot „een permanent antwoord op twintig of dertig jaar invloed van Hezbollah in dit deel van de wereld” leiden.
Hezbollah verzet zich tegen de onderhandelingen, maar de Libanese overheid maakte eerder duidelijk dat er geen rol voor die groep is weggelegd in het proces.
Libanon en Israël hebben geen diplomatieke banden en voeren nauwelijks directe gesprekken. Het Amerikaanse ministerie noemde de onderhandelingen daarom een „historische mijlpaal”.
Minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) heeft dinsdag met zijn Amerikaanse collega Marco Rubio gesproken over de inzet van een aantal Europese en Aziatische landen om de Straat van Hormuz te beschermen. Daarbij is wel benadrukt dat er eerst een einde aan de vijandelijkheden moet komen, zei Berendsen na afloop van het gesprek tegen media.
Onder leiding van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk werkt een groep landen aan zo’n militaire inzet. De Amerikanen dringen aan snel met concrete toezeggingen te komen, zei NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte vorige week. Aan de internationale coalitie nemen inmiddels zo’n veertig landen deel.
Of Rubio begrip heeft voor de positie van Nederland en de andere betrokken landen om pas tot inzet over te gaan als er niet meer wordt gevochten, wilde Berendsen niet zeggen. De Amerikaanse president Donald Trump heeft herhaaldelijk uitgehaald naar zijn bondgenoten, omdat ze de Amerikanen niet helpen in hun oorlog met Iran die eind februari begon.
Premier Rob Jetten (D66) wil nog niets zeggen over mogelijke maatregelen die het kabinet voorbereidt om de gevolgen van de oorlog in Iran voor Nederlanders te verzachten. Er lijken maatregelen voor honderden miljoenen euro’s te worden voorbereid, maar Jetten zei dat de plannen eerst nog besproken moeten worden in de ministerraad.
De minister-president zei na een gesprek met de Britse premier Keir Starmer in Londen dat hij niet te vroeg veel geld wil uittrekken voor maatregelen waar mensen uiteindelijk weinig aan hebben als de oorlog in Iran langer duurt. Zo wil hij de accijnzen op brandstof nog niet verlagen, zoals meerdere Europese landen al wel hebben gedaan.
Jetten ontmoette in twee dagen tijd twee wereldleiders. Maandag dineerde hij samen met het koningspaar met de Amerikaanse president Donald Trump en dinsdag sprak hij dus met Starmer. Het belangrijkste onderwerp was in beide gesprekken het versterken van de bondgenootschappen, aldus Jetten.
Starmer en Jetten spraken verder over onafhankelijker worden op het gebied van energie. Het is volgens Jetten belangrijk dat de twee landen dan hetzelfde doen, om het zo effectief mogelijk te laten zijn. Het gaat dan onder meer over windmolens in de Noordzee.
De premier was ook geïnteresseerd in de goedkeuring van de eerste kleine kerncentrale (small modular reactor of SMR) in het Verenigd Koninkrijk. Veel Nederlandse gemeenten en provincies zien die manier van energieopwekking ook zitten.
Jetten sprak ook nog met Starmer over de dreiging van Rusland en de oorlog in Oekraïne. Het is volgens beide leiders belangrijk dat daar aandacht voor blijft. Starmer complimenteerde Jetten voor de onophoudelijke inzet van Nederland voor Oekraïne.
Het liveblog van dinsdag is hier terug te lezen.
Advertentie
- Meer over
- Aanval op Iran
- Iran
- Israël
- Midden-Oosten