De Artemis II-missie van de NASA is een technische prestatie van wereldformaat. De 98 meter hoge SLS-raket vertrok 1 april van de aarde en kwam 5 april exact op het juiste moment aan bij de maan na een vierdaagse reis van ruim 406.000 kilometer. De sonde maakte een draai om de maan om vervolgens door een zwaartekrachtsslinger weer terug te keren naar de aarde.

Met de missie is gigantisch veel geld gemoeid. Elke lancering binnen het Artemisprogramma kost 4,1 miljard dollar (3,5 miljard euro): „Veel te duur”, vond NASA-inspecteur-generaal Paul Martin in 2022. Daarbij komen nog de ontwikkelingskosten van zo’n 50 miljard dollar (43 miljard euro), alleen al voor de Artemis II-missie.

Het totale Artemis-programma kostte tussen 2012 en 2025 naar schatting 93 miljard dollar (80 miljard euro), een overschrijding van het oorspronkelijke budget met een factor vier.

„De missie kost veel meer geld dan ik ervoor over zou hebben”

Marc de Vries, emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie

„Dat is veel meer geld dan ik ervoor over zou hebben”, stelt Marc de Vries, emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie. „Ik zou dat geld liever anders besteed zien. Ik denk alleen al aan de armoede en de honger waaraan velen op aarde lijden.” Maarten Verkerk, eveneens emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie, is er ook kritisch over. „Voor de VS, waar veel armoede heerst en veel mensen zonder ziektekostenverzekering rondlopen, vind ik dit niet verantwoord.”

Heilsverwachting

Verkerk herkent in het maanprogramma een combinatie van een op het christendom geënte religieuze heilsverwachting en tegelijkertijd een grote invloed van het moderne denken: de mens die gelooft in eigen kracht en God terzijde stelt.

„Daarnaast speelt het wereldbeeld van Trump een rol: de maanmissie als onderdeel van ”Make Amerika Great Again”. Trump zei na de lancering: „Ze zullen verder reizen dan iedere voorgaande bemande raket. Het is geweldig.””

Ongetwijfeld blaast menselijke hoogmoed zijn partij mee in het Artemisprogramma, vermoedt De Vries. „Kijk eens waartoe wij in staat zijn. Dan kan zo’n maanmissie worden opgevat als een nieuwe ‘toren van Babel’, afhankelijk van de motieven waarmee mensen ermee bezig zijn.”

Of er dan helemaal geen ruimtevaart plaats moet hebben, is voor hem een open vraag. „Het zit hem vooral in de motieven. Deels zijn die nobel: de hoop dat er bruikbare, nuttige toepassingen of nieuwe kennis ontstaat, zoals altijd het geval is bij ruimtevaart. En ik sluit niet uit dat er ook christenen bij betrokken zijn die met nobele motieven deelnemen.”

Klimaat en ozonlaag

De milieubelasting van de Artemis-missies liegt er intussen niet om. De CO₂-uitstoot is zo’n 116 ton per lancering. Inclusief alle transportbewegingen voor de missie komt het op 300 ton per lancering. Dat is drie keer zoveel als een Boeing 747 op één vlucht Amsterdam-New York uitstoot. Dat valt relatief mee, zeker omdat de totale uitstoot van de luchtvaart jaarlijks nog altijd 834.000 keer hoger is dan de uitstoot door de ruimtevaart.

De uitstoot van andere stoffen baart wetenschappers meer zorgen. De vier boosters van de hoofdraket verbranden per seconde 6 ton brandstof. Ze stoten daarbij roet, waterstofchloride en aluminiumoxide uit. Roetdeeltjes in de stratosfeer op 10 tot 50 kilometer hoogte zijn een naar schatting 1500 keer krachtiger broeikasgas dan CO₂. Waterstofchloride en aluminiumoxide breken de ozonlaag af, die zich ook grotendeels in de stratosfeer bevindt. Als de ruimtevaart groeit, kan hierdoor het herstel van de ozonlaag vertragen.

„Voor techniek geldt ook dat ze onderworpen is aan het zuchten van de schepping”

Maarten Verkerk, emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie

„Voor techniek geldt ook dat ze onderworpen is aan het zuchten van de schepping, zoals Romeinen 8 beschrijft. In alle technologieën is het kwaad helaas diep genesteld”, constateert Verkerk.

Techniek als scheppingsgave

De ruimtevaart levert de maatschappij ook zeker wat op. Afgelopen jaar waren allerlei spin-offbedrijfjes goed voor 1564 nieuwe technische rapporten, 40 octrooiaanvragen en 69 verleende octrooien. Dat gaat dan om onder andere 3D-printtechnologie, medische technologie, robotica en metaallegeringen voor kernreactoren. Communicatie met laser zal ook een vlucht gaan nemen bij satellietcommunicatie, internetverbindingen op afgelegen plaatsen en precisielandbouw, verwacht de NASA.

Ook Verkerk acht het daarom zeker „verantwoord” om te investeren in wetenschap en technologie. „De Bijbel is positief over techniek en technische ontwikkeling. Techniek is een scheppingsgave. Het doel van de ontwikkeling van techniek is het eren van God en bijdragen aan de opbloei van de samenleving. Dat is de opdracht voor elke christen-ingenieur.”

Bijzondere ervaring

Voor de vier astronauten aan boord van de Orioncapsule was het een bijzondere ervaring om de maan van zo dichtbij te bekijken, terwijl de aarde op een enorme afstand te zien was als een klein blauw bolletje. „Onze hersenen verwerken dit beeld niet. Het is absoluut spectaculair, surrealistisch”, reageerde commandant Reid Wiseman in een opname van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.

Ze ervoeren intense emoties ​​bij het zien van de aarde vanuit de ruimte. Jeremy Hansen liet zich ontvallen dat de aarde „is geschapen om ons een plek te geven in het universum.” Collega-astronaut Christina Koch zei: „Uiteindelijk zullen we altijd voor de aarde en voor elkaar kiezen.” Psychologen noemen dit het zogeheten overview effect: een diep besef van de schoonheid en kwetsbaarheid van de aarde in de uitgestrekte zwarte leegheid van het heelal.

„Calvijn prees het werk van wetenschappers die met hun telescopen de ruimte onderzochten”

Maarten Verkerk, emeritus hoogleraar Christelijke Filosofie

Er is dan ook niets mis met wetenschappelijk onderzoek van het heelal, vindt Verkerk. „Calvijn prees het werk van wetenschappers die met hun telescopen de ruimte onderzochten en die geconfronteerd worden met de „grote daden van God”.”

Buitenstaanders moeten zich daarom wachten om een overhaast oordeel te vellen over de raketlancering, adviseert De Vries. „Dat lijkt me niet wijs. Maar enige gezonde argwaan is niet verkeerd.”

Bijbelse norm

Een belangrijke norm in de Bijbel is volgens Verkerk dat mensen in gerechtigheid en vrede samenleven. Hij legt ook de maanmissie langs deze lat. „Leidt deze maanmissie tot meer Bijbelse gerechtigheid en meer vrede in de samenleving? Laten we als christenen over deze vraag nadenken.”