Bij geweld in relatie is steun van gemeente noodzakelijk
Als systeemtherapeut zoek ik altijd naar wegen om de kans op geweld in een relatie te verkleinen en de veiligheid te vergroten. Dat lukt vaak, maar niet altijd. Dan zijn grotere stappen nodig. Bijvoorbeeld echtscheiding.
Echtscheiding, een onmogelijke mogelijkheid. Mag je dan niet scheiden? Blijft een huwelijksband voor altijd intact? Mag je pas hertrouwen als je voormalige partner is overleden? Deze vragen passeren in het kort in de reactie van dr. M. Klaassen (RD 17-3) op mijn opinieartikel over scheiden bij geweld in een relatie (RD 5-3).
Wederzijds respect
Gelukkig is dr. Klaassen het met mij eens –en ik hoop dat daar nooit twijfel over bestaat– dat geweld in een relatie traumatisch is en moet stoppen. Man en vrouw dienen met liefde en trouw en met wederzijds respect het huwelijk vorm te geven. In de praktijk blijkt echter dat een relatie soms onherstelbaar en ernstig ontwricht is door geweld, zonder dat er zicht is op verandering.
Niemand in de cultuur van Jezus’ dagen wilde een weggestuurde vrouw ontvangen of helpen
Dr. Klaassen schrijft dat hij bij een onverhoopte scheiding de gescheidene nooit hard is gevallen. Daarnaast stelt hij dat scheiden niet is toegestaan en hertrouwen ook niet. Maar niet door alle reformatorische predikanten wordt het door hem aangehaalde Schriftgedeelte 1 Korinthe 7:11 („En indien zij ook scheidt, dat zij ongetrouwd blijve...”) zo uitgelegd.
Overspel
Ds. C. Harinck komt, verkort weergegeven, met de volgende uitleg (Refoweb 18-6-2009): Je moet de woorden „en zo wie de verlatene trouwt, doet ook overspel” niet losmaken van wat Jezus eraan vooraf zegt, namelijk „dat zo wie zijn vrouw verlaten zal, anders dan uit oorzaak van hoererij, die maakt dat zij overspel doet” (Mattheüs 5:32).
Het vraagt veel van een echtpaar dat met geweld te maken heeft om hier open over te zijn
De man die zijn vrouw met een scheidbrief wegstuurt alleen omdat de vrouw hem om de een of andere reden niet meer bevalt (dit gebeurt nog steeds onder moslims), is de oorzaak dat zij een overspelige vrouw wordt. De man die haar wegstuurt stelt haar bloot aan overspel en hoererij. Niemand in de cultuur van die dagen wilde een weggestuurde vrouw ontvangen of helpen. Zij werd gedwongen om spoedig de vrouw van een andere man te worden of, erger nog, door prostitutie in haar levensonderhoud te voorzien.
Dan volgt: „En zo wie de verlatene zal trouwen, die doet overspel.” De vrouw hoort immers nog bij de eerste man. Zij is zonder goede reden weggestuurd. De eerste man moet haar terugnemen. Dit verklaart de slotwoorden van Jezus. Hij die zomaar zo’n verlaten vrouw tot zich neemt, handelt verkeerd. Men moet eraan werken dat zij weer terug kan keren tot haar wettige man.
Indien dit onmogelijk is geworden doordat deze man hertrouwd is, ligt de zaak anders. De kerk zou dan de eerste man dwingen tot een zonde, namelijk zijn tweede huwelijk verbreken. En hoe gaarne de vrouw ook zou willen terugkeren tot haar eerste man, dat is nu niet meer mogelijk. Zij mag dus weer trouwen en gehuwd worden. Zo moeten we Jezus’ woorden verstaan.
Wettige grond
Het lijkt erop dat er dus verschil is in de beantwoording van de vraag of de huwelijksband al dan niet alleen door de dood verbroken wordt. De richtinggevende synodelijn van de Gereformeerde Gemeente over huwelijk en scheiding, uitgegeven onder de titel ”De heilige huwelijke staat”, kent overspel als wettige grond voor echtscheiding. Wie zo „wettig” gescheiden is, kan in principe ook weer kerkelijk in het huwelijk bevestigd worden. Onder redactie van Piet Vergunst is in 2012 de bundel ”Toch gescheiden. Over de complexiteit van een gebroken huwelijk” (Boekencentrum) verschenen. De titel spreekt voor zich.
Pijn en schaamte
Ik hoop en bid dat we als kerkelijke gemeente en als hulpverleners zo om de beide echtelieden heen zullen staan dat het kan gaan over de pijn, de schaamte en de angst die er is. Het vraagt veel van een echtpaar dat in het huwelijk met geweld te maken heeft om hier open over te zijn.
Als systeemtherapeut zoek ik altijd naar wegen om de kans op geweld te verkleinen en naar wat gedaan kan worden om de veiligheid te vergroten. Dat lukt vaak maar niet altijd. Dan zijn grotere stappen nodig. De eventuele keuze om te scheiden, al dan niet van tafel en bed, is aan het echtpaar en niet aan mij. En als dan toch de keuze voor scheiden gemaakt wordt, hoop ik dat er geen situatie is van wantrouwen, roddels, liefdeloosheid en oordeel, maar van meeleven en oprechte belangstelling. Jezus nodigde ook deze mensen aan Zijn tafel.
De auteur is systeemtherapeut.
