Er zijn in Nederland veel kerken die landerijen hebben. Zo bezitten gemeenten behorend tot de Protestantse Kerk in Nederland gezamenlijk zo’n 27.000 hectare landbouwgrond, die veelal wordt verpacht aan boeren. De christelijke natuurbeweging A Rocha wil kerken motiveren om op die grond de natuur meer ruimte te geven.

Dat is hard nodig, want in Nederland is sinds 1900 meer dan 85 procent van de soortenrijkdom verloren gegaan. Op de akkers en weilanden zijn steeds minder wilde planten, bestuivers en boerenlandvogels te vinden.

„Je kunt voorwaarden stellen als je grond verpacht aan een boer”, zegt Age Fennema, een van de vier vrijwillige adviseurs van het nieuwe adviespunt Groene Pacht van A Rocha. „Vraag de boer bijvoorbeeld om landschapselementen aan te leggen waarin veel dieren leven, zoals heggen, knotbomen en poelen. Of om een strook met kruiden te zaaien of om geen chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken.”

Fennema is rentmeester van beroep. Hij beheert grond van landgoederen, stichtingen en gemeenten. Daarnaast is hij als vrijwilliger verbonden aan A Rocha en betrokken kerklid. Voor de andere adviseurs van het adviespunt Groene Pacht geldt ook dat ze ecologisch onderlegd zijn en de kerk van binnenuit kennen.

Project grond

Kerkrentmeesters en diakenen vinden het lastig om boeren te vragen om natuurinclusief of biologisch te werken, bleek recent uit onderzoek voor het project grond van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU). Ze willen zich niet bemoeien met de bedrijfsvoering van de boer die de grond van de kerk pacht.

Fennema begrijpt dat. Tegelijkertijd wijst hij erop dat de kerk wensen op tafel mag leggen bij het sluiten van nieuwe pachtovereenkomsten of bij het verlengen van bestaande contracten.

Lees ook

Kerken hechten aan grondbezit

„Je kunt hierover in gesprek met de boer. Welke duurzame maatregelen passen in jouw bedrijfsvoering? Misschien vindt een boer het in eerste instantie lastig dat iemand zich met zijn bedrijfsvoering bemoeit. Maar de grond is niet van de boer. Die is van de kerk. Als een boer geen enkele duurzame maatregel wil nemen, kun je zeggen: Dan verpachten we de grond niet aan jou, want dit is wel de kant die we op willen.”

Optimale opbrengst

Als de natuur meer ruimte krijgt op landbouwgrond, blijft er minder ruimte over voor de gewassen, erkent Fennema. „Maar waarom zou je de maximale opbrengst willen als dat ten koste gaat van de natuur? Het gaat niet alleen om geld, maar ook om de aarde die we gekregen hebben. Mijn advies is om niet voor een maximale opbrengst, maar voor een optimale opbrengst te gaan, die in verhouding staat met wat het land op lange termijn aankan.”

Kerken kunnen boeren helpen om te verduurzamen, vult Marjoke Knoop aan. Zij is communicatiemedewerker van A Rocha. „Bij langetermijncontracten kunnen ze de pachtprijs iets verlagen, zodat de boer ruimte krijgt om maatregelen te nemen voor de natuur.”

Het netwerk GroeneKerken ondersteunt het adviespunt Groene Pacht door het in zijn toolkit op te nemen. Dit is een lijst met tips voor verduurzamingsstappen die GroeneKerken kunnen zetten.

A Rocha heeft geen financieel belang bij het adviespunt. De vrijwillige adviseurs hebben dat ook niet, zegt Age Fennema: „Het is ons niet om nieuwe opdrachten te doen. We hebben werk genoeg.”

Gesprek

Mirella Klomp, projectleider en een van de onderzoekers van het project grond van de PThU, vindt het mooi dat A Rocha kerken wil laten zien dat er wat te kiezen valt bij het verpachten van grond.

Zo’n adviesgesprek kan het interne gesprek in een kerk op gang brengen, verwacht Klomp. „De kerken belijden in Psalm 24 dat alles van de Heere is. Als je zegt dat God Eigenaar is van de grond, wat vraagt dat dan van ons bij het verpachten van grond? Wat willen we als kerken eigenlijk met de grond? Ik denk dat een geloofsgesprek over wat belangrijk is bij het verpachten van grond net zo waardevol is als een Bijbelstudie.”

Kerken die er samen en lokaal over willen nadenken, kunnen zich ook melden bij het project grond, zegt Klomp. „We zijn bezig met het vormen van leergemeenschappen, waarin kerken in een regio met elkaar uitzoeken hoe ze hun grond duurzaam kunnen verpachten. We hebben nog ruimte voor nieuwe geïnteresseerden om daarbij aan te haken.”