Toen afgelopen weekend het nieuws van de dood van de Iraanse geestelijk leider Khamenei naar buiten kwam, condoleerde Erdogan direct het Iraanse volk. Erdogan had zich in de weken voor de aanval op Iran opgeworpen als bemiddelaar in het conflict. Hij bood aan om het Iraanse verrijkte uranium in zijn land te stallen, en stelde voor de onderhandelingen in zijn land te laten plaatsvinden. Keer op keer hamerde de Turkse leider erop de wapens te laten zwijgen en via de dialoog een oplossing te zoeken.

Waarom wilde Erdogan koste wat het kost de vrede in de regio bewaren? Op dit moment verblijven er slechts 70.000 Iraniërs in Turkije, maar door de oorlog kan dit aantal snel toenemen. Zoiets gebeurde ook in 2011, toen in Syrië de burgeroorlog uitbrak en 3,5 tot 4 miljoen Syriërs in Turkije een veilig heenkomen zochten. Het grote aantal vluchtelingen vormde een zware belasting voor de Turkse economie en gaf sociale spanningen in het land.

Erdogan zit niet te wachten op een paar miljoen Iraniërs. Om het vluchtelingenprobleem voor te blijven, zou Turkije een bufferzone op Iraans grondgebied willen inrichten. De Turkse regering heeft de veiligheidsmaatregelen aan de grens met Iran al opgeschroefd.

Nachtmerrie

De Turkse leider droomt er bovendien van om de invloed van zijn land uit te breiden van de Kaukasus tot het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Hij ziet zichzelf, in de lijn van de sultans van het Ottomaanse Rijk, als de grote machthebber in de regio. Daarbij kan hij geen Amerikaanse inmenging in de regio gebruiken.

Daarnaast vreest Ankara de komst van een regime in Iran dat op de hand van Israël is. Deskundigen schatten die kans weliswaar niet hoog in, maar sluiten die anderzijds ook niet helemaal uit.

Een nieuwe onafhankelijke Koerdische staat kan het Koerdisch nationalisme in Turkije doen oplaaien

Een complete nachtmerrie voor Erdogan zou de komst van een Koerdische staat in het noordwesten van Iran, langs de grens met Turkije, betekenen. Nu al zouden gewapende Koerdische groepen zich in Iraaks-Koerdistan gereedmaken om Iran binnen te dringen. Zij hopen dat het moellahregime in Teheran zozeer wordt verzwakt dat ze de gebieden waar Koerden wonen, kunnen bevrijden.

In het noordwesten van Iran, waar zo’n 8 tot 10 miljoen Koerden leven, is in 1946 een Koerdische staat uitgeroepen: de republiek Mahabad. Dit was de enige Koerdische staat ooit, hoewel deze door geen enkel land werd erkend en nog geen jaar bestond.

Een nieuwe, onafhankelijke Koerdische staat kan het Koerdisch nationalisme in Turkije doen oplaaien. Erdogan moet daar niet aan denken. Sinds 2024 probeert hij het conflict met de Koerden uit de wereld te helpen. De terroristische Koerdische Arbeiderspartij PKK kondigde vorig jaar mei aan zichzelf op te heffen en de gewapende strijd te staken. Dat volgde op een oproep van de gevangengenomen leider Öcalan.

De Turkse autoriteiten geven liever niet al te veel ruchtbaarheid aan het conflict en spreken dan ook gewoon over ”de zaak” en niet over bijvoorbeeld ”de oplossing van de Koerdische kwestie”. ”Broederschap”, waar Erdogan nu de mond vol van heeft, kan zomaar weer omslaan in terreur.