Boerenactiegroep Farmers Defence Force (FDF) is er zeker van: PAS-melders kunnen hun schade voortaan zonder meer claimen bij de overheid. FDF leidt dat af uit een volgens de groep „historische” uitspraak die het gerechtshof in Den Bosch woensdag deed.

Het ministerie van Landbouw, waar demissionair bewindsvrouw Femke Wiersma nog tot maandag de scepter zwaait, is niet onder de indruk. Een woordvoerder liet vrijdag weten dat de staat onder voorwaarden al langer bereid is tot schadevergoeding. Een onafhankelijke commissie, die in 2023 werd ingesteld, beoordeelt aanvragen.

PAS-melders zijn zo’n 2000 ondernemers –vooral boeren– die al sinds mei 2019 wachten op een natuurvergunning. Investeringen die zij hadden gedaan onder de vroegere stikstofwetgeving, het Programma Aanpak Stikstof (PAS), waren door een uitspraak van de Raad van State plotsklaps illegaal geworden. Het Rijk zegde alsnog legalisering toe, maar door gebrek aan stikstofruimte komt die slechts mondjesmaat van de grond.

Afdwingen

FDF probeert via de rechter legalisering af te dwingen. Opeenvolgende rechters hebben die eis afgewezen. Ook de beroepszaak bij het gerechtshof faalde op dit punt. Maar het hof oordeelt wel dat de overheid met de invoering van het PAS een „onrechtmatige daad” heeft gepleegd. De bij de zaak betrokken PAS-melder, een Limburgse pluimveehouder, kan daarom een schadevergoeding claimen voor investeringen die hij destijds heeft gedaan. In zijn geval was dat de bouw van een nieuwe stal.

Volgens actiegroep FDF gaat dit de staat miljarden euro’s kosten

FDF stelt in een persverklaring dat de uitspraak ervoor zorgt dat PAS-melders niet langer met schulden en schade achterblijven. Volgens de actiegroep gaat dit de staat miljarden euro’s kosten, tenzij de bedrijven alsnog gelegaliseerd worden. Binnenkort belegt FDF een informatieavond om PAS-melders te adviseren welke stappen ze kunnen ondernemen.

Het hoger beroep in Den Bosch was op verzoek van FDF aangespannen door jurist Max Hazekamp. Hij trad op als zogeheten lasthebber van de Limburgse pluimveehouder. Die laatste werd door FDF bewust uit de wind gehouden om te voorkomen dat milieuclubs zich in de zaak zouden voegen.

„Er is nooit 100 procent zekerheid dat je schade vergoed wordt, maar dit arrest zet wel de toon”, zegt Hazekamp desgevraagd. „De staat heeft altijd volgehouden dat hij niet onrechtmatig heeft gehandeld tegenover PAS-melders en dus niet verplicht is tot schadevergoeding. Het hof zegt nu dat dit wel het geval is.”

Gedwongen

Volgens de jurist kan elke PAS-melder met deze uitspraak in de hand geleden schade claimen. „Dat kan hij meteen al doen, maar hij kan ook afwachten tot hij misschien gedwongen moet stoppen en het dan doen.”

De woordvoerder van het ministerie zegt dat de overheid nooit heeft weersproken dat ze onrechtmatig gehandeld heeft. „Het kabinet doet er alles aan om PAS-melders te helpen, en zet in op alle denkbare oplossingen.”

Het oorspronkelijke legaliseringsprogramma van de overheid liep 1 maart 2025 af. Bij de provincies lopen sindsdien tientallen handhavingsverzoeken van milieuactivisten tegen PAS-melders. Vorige week stemde de Eerste Kamer echter in met een wetswijziging, die de overheid drie jaar extra de tijd geeft om PAS-melders te legaliseren, tot 1 maart 2028.

Volgens FDF-voorzitter Mark van den Oever is de uitspraak van het hof een doorbraak. „Maar we zijn er nog niet. We willen legalisatie afdwingen. Daarom gaan we waarschijnlijk in cassatie.”