Mensen houden ervan om elkaar de maat te nemen, zeker als het kleren betreft. Niet onbegrijpelijk: iemands uiterlijke verschijning bepaalt hoe iemand gezien wordt. Als modieuze meeloper, als geüniformeerd functionaris, als pronkende patser, als slordige sloeber, als provocerende puber, als onopvallende introvert, als deftige dame, als praktische werker, als fanatieke sporter: met kleding verbergen ze wel hun lichaam maar tonen ze tegelijkertijd hun intenties.

Als mensen zich verkleden, verandert niet alleen hun gedaante maar ook hun gedrag. Naarmate een maatschappij ingewikkelder wordt en burgers meer verschillende sociale rollen moeten vervullen, groeit hun klerenassortiment fors. Dan kunnen ze niet meer, zoals in simpeler samenlevingen, rondlopen met hun hele garderobe aan.

De modewereld stuwt de kledingomzet voortdurend op, inspelend op status en verleiding

Het wereldwijd steeds uitbundiger wordende kledinggebruik leidt tot een gigantische klerenzooi. Het gaat al mis bij de productie: bodembederf en watertekorten bij katoenteelt, ernstige vervuiling door kunststoffen en verfmiddelen, evenals grootschalige uitbuiting en gezondheidsschade. Daarna veroorzaken transport en distributie veel energiegebruik en uitstoot, blijken inkopen groter dan verkopen –wat leidt tot vernietiging van grote restpartijen– en worden kosten en baten oneerlijk verdeeld. Ten slotte gebruikt de consument de meeste kleding maar ondermaats en belandt deze na een tijdje van onder het stof vandaan al dan niet via een kringlooproute op de afvalstort: het mistroostige land achter de kleerkast.

De snelste manier om deze verspilling te bestrijden is minder kleding gebruiken. Dus niet meer dan nodig. Kleren dienen eerbaar en weerbaar te zijn: voldoende privacy geven aan het lichaam en het beschermen tegen omgevingsgevaren. Helemaal onafhankelijk van elkaar zijn deze criteria niet. De kledinggrenzen schuiven van voet en hand bij sneeuwruimen naar heup en schouder in een tropisch zwembad. In alledaagse situaties zijn de zones tussen enkel en knie en tussen pols en elleboog het meest gebruikelijk. Bij oplopende temperaturen krimpt kleding verder richting heup en schouder. Als de gemiddelde aardtemperatuur met twee graden stijgt, kan de gemiddelde kledinglengte met wel vier centimeter afnemen. Voor wie gehecht is aan zedigheid een extra reden om de CO₂-uitstoot te verminderen.

Helaas stuwt de modewereld de kledingomzet voortdurend op, inspelend op status en verleiding. Machtige mannen laten zich in het pak steken en doen zichzelf de das om. In de commerciële sector bezorgen ze daarbij anderen ook vaak een strop. Zich gewichtig voelende niet-commerciëlen stappen parmantig rond in een toga: een zwarte jurk met een wit slabbetje. Zulke voor bedekking of bescherming overbodige kledingstukken blijken bij een historische terugblik meestal meer potsierlijk dan waardig. Dat geldt zeker als ze ontspruiten aan wereldse symboliek van heidense origine. De vrouwelijke varianten van ijdelheid liggen meer in het verslaafd volgen van de mondaine modetrends. Dat blijkt uit de veelvuldige vernieuwing van onder andere zondagse kleding: die kan moeilijk toe te schrijven zijn aan slijtage.

Kleren moeten in gebruik gemakkelijk wasbaar en repareerbaar zijn. Na het fosfaatverbod zijn de wasmiddelen inmiddels redelijk milieuvriendelijk en ook bij lage watertemperaturen werkbaar. Kledingreparatievaardigheden zijn echter verminderd aanwezig. In de kerkelijke inloophuizen is aan een meer op apparaten gericht Repair Café ook een naaimachine met knopendoos toe te voegen. Samen met specifiek vrijwilligsterstalent kan dan laagdrempelig naar stoplappen en aanknopingspunten worden gezocht. Wonderlijk is het als iemand die de draad kwijt is door het oog van de naald de kerk binnenkomt.

Bij een goed kledingontwerp horen ook herbruikbaarheid of composteerbaarheid van het materiaal. Behalve met de oude vertrouwde wol lijkt er met algen en schimmels veel mogelijk, specifiek inzake kleurstoffen en zelfwevende vezelstructuren. Echter, even snel de kledingsector hervormen lukt niet. Dat geldt voor veel wereldproblemen, maar bij deze kwestie help je al mee aan de oplossing door je er gewoon niet teveel van aan te trekken.

De auteur is adviserend ingenieur.