„Weerbaarheid gaat over de samenleving als geheel.” Op het podium van de collegezaal in de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) staat Gijs Tuinman, demissionair staatssecretaris van Defensie. Deze woensdagochtend verzorgt hij, samen met voormalig Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Pieter-Jaap Aalbersberg, het hoofdonderdeel van een congres over maatschappelijke weerbaarheid.

Volgens de staatssecretaris staan veel zekerheden „onder druk. Oorlog en conflict is terug op ons continent.” Hij benadrukt het belang van zingeving, want „als het fout gaat, blijft de mens over”. Tuinman maakt zich vooral zorgen over de weerbaarheid in de Randstad. „Als ik in Werkendam ben, of Staphorst of Ede, maak ik me niet zoveel zorgen. Iedereen kent elkaar daar en zorgt voor elkaar. Maar in de grote steden weten mensen niet eens wie hun buurman is.”

Een congres over maatschappelijke weerbaarheid is dus nodig, vindt de CHE. Centraal staat hoe burgers en de maatschappij zelf weerbaar kunnen worden. „Weerbaarheid groeit van onderop”, zegt Tuinman dan ook.

Biblebeltplaatsen

In Biblebeltplaatsen als Staphorst en Ede speelt de kerk een grote rol in het weerbaar zijn, zegt Tuinman later tegen het Reformatorisch Dagblad. „Kerken zijn altijd een bolwerk van weerbaarheid geweest. Dat zag je bijvoorbeeld in de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Die rol moet weer meer naar de voorgrond. Je ziet dat christelijke gemeenschappen vaak de eerste stap zetten om bijvoorbeeld voor elkaar te zorgen. Ook dat is weerbaarheid.”

Oud-NCTV Aalbersberg ziet een belangrijke rol weggelegd voor religieuze instellingen, vult hij Tuinman aan. „In dorpen hebben kerken vaak veel invloed en in grote steden moskeeën. Kerkelijke leiders kunnen daar leiderschap tonen en een grote rol innemen in zingeving, bijvoorbeeld door voor elkaar te zorgen via de diaconie.”

Lees ook

Minister David van Weel: Ik zie een kans voor kerken in verhogen weerbaarheid samenleving

Moeten kerken zich wel bezighouden met zingeving en weerbaarheid? Volgens de staatssecretaris en de oud-NCTV wel. „Geloof geeft houvast en dat zorgt voor weerbaarheid. Mensen hebben dan namelijk iets om op te vertrouwen en moed uit te putten”, zegt Aalbersberg.

Verdediging

Na de opening door staatssecretaris Tuinman, benadrukt Aalbersberg dat Nederland niet alleen te kampen heeft met militaire dreigingen. „Er is ook een ecologische dreiging, zoals die van bosbranden. En denk aan hybride dreiging, cybercriminaliteit.”

Aalbersberg ziet meerdere risico’s door die dreigingen voor Nederland. De grootste? „We zijn het meest kwetsbaar op ons stroomnet. Ons land is niet voorbereid op sabotage. Als dat gebeurt, kan het zijn dat we vijf tot zes weken geen stroom hebben.” En dat is catastrofaal, zegt de oud-NCTV.

Bezoekers op het congres zijn gekomen met verschillende achtergronden. beeld Niek Stam

Oud-NCTV Pieter-Jaap Aalbersberg spreekt na Tuinman op de CHE. beeld Niek Stam

Tijdens het spel ”Potje buurtpreppen” is het niet nodig, maar een noodpakket staat klaar. beeld Niek Stam

Aandachtig buigen de deelnemers van de workshop ”Potje buurtpreppen” zich over het spel. beeld Niek Stam

De buurtprepkaarten geven opties om de fictieve calamiteit te lijf te gaan. beeld Niek Stam

In een cirkel praten workshopdeelnemers woensdagmiddag over gebedshuizen in tijden van crisis. beeld Niek Stam

Andere dreigingen raken datacommunicatie en voedsel, zegt Aalbersberg tegen de ongeveer 150 bezoekers. Het uitschakelen van gps is niet zo ingewikkeld, stelt hij. Maar als dat gebeurt „staat de Rotterdamse haven stil. In elk Europees conflict is Rotterdam essentieel. Daarom moeten we een inhaalslag maken in de verdediging van Rotterdam.”

Ook een regio als de Foodvalley, waar Ede in ligt, is „veel kwetsbaarder dan gedacht”, zegt Aalbersberg. „Voedsel is cruciaal. Maar als de stroom langdurig uitvalt, kunnen bijvoorbeeld supermarkten niet bevoorraad worden.” De lokale overheid moet volgens de oud-NCTV in elke regio bepaalde supermarkten als strategisch aanwijzen. De overheid zou dan voor veiligheid kunnen zorgen vanwege plundergevaar, en bedrijven voor de aanvoer van voedsel, legt hij uit.

Lees ook

Etmaal zonder stroom en water: geluk met een opblaasbadje

Preppen

Na afloop van de centrale opening door de oud-NCTV en de staatssecretaris van Defensie, kunnen de deelnemers meerdere workshops volgen. Daphne van Paassen, journalist, docent en onderzoeker van lectoraat journalistiek aan Fontys Hogeschool, speelt met elf deelnemers het zelfontwikkelde spel ”potje buurtpreppen”. Om in de sfeer te komen staan op tafels in de hoek allerlei spullen uit een noodpakket.

De mannen en vrouwen worden verdeeld in twee groepen. De ene groep moet omgaan met langdurige hitte, de andere met een landelijke stroomstoring. Op prepkaarten staat welke hulpmiddelen beschikbaar zijn.

Lees ook

Hoe Nederland zich op oorlog moet voorbereiden: „Zorg voor water, kaarsen en batterijen”

Uiterst serieus gaan de spelers aan de slag. Met termen als „instrumentarium voor de eerste fase”, „ecosysteem opzetten”, en „nood breekt wet”, worden de noodsituaties aangepakt. Een van de belangrijkste dingen is dat de supermarkt open moet blijven, vinden ze.

„Wieuw, wieuw, wieuw”, klinkt het plotseling. Workshopleider Van Paassen geeft beide groepen een escalatiekaart. „De supermarkt sluit zijn deuren.” Druk overleg volgt tot er een plan op tafel ligt. Beide groepen discussiëren na afloop over hoe ze hun eigen buurt kunnen preppen. „Weerbaarheid begint bij bewustwording en het kennen van je buurt”, concludeert Van Paassen.

Gemeenschap

’s Middags komen onder anderen theologen en predikanten samen in een lokaal van de CHE. De bezoekers denken na en praten over gebedshuizen in tijden van crisis. Voormalig krijgsmachtpredikant ds. P. ’t Hoen legt uit hoe dit in Ede geregeld is.

Lees ook

In Veenendaal zijn mensen niet bang voor oorlog: „Mijn hoop ligt bij God”

Op initiatief van de burgemeester hebben de meeste kerken zich verzameld in de Geestelijke Verzorging bij Incidenten Ede (GVI), legt ’t Hoen uit. Een aantal predikanten en geestelijk verzorgers uit Ede en omgeving draaien piketdiensten. Bij een calamiteit gaan zij naar de locatie en de opvangplekken om begeleiding en hulp te bieden. Minimaal één keer per jaar oefent de GVI.

De deelnemers benadrukken dat de kerk een gemeenschap is. „Een telefoon opladen kan ook op een heleboel andere plekken. De kerk heeft unieke kwaliteiten”, zegt een van hen.