De nood is hoog, bevestigt onderzoeker Joris Kregting (Radboud Universiteit). Hij onderzocht in 2021 het gebruik van gebedshuizen door migranten. Daar kwam uit dat een kwart van de migrantenkerken in Nederland binnen vijf jaar van locatie moet wisselen. Dat beeld is volgens Kregting niet veranderd.

Gemeenten maken het de migrantenkerken soms moeilijk. Zo wil Amsterdam volgens CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar geen panden verhuren aan huurders die negatieve standpunten uitdragen over homoseksualiteit. Om te voorkomen dat de gemeente een standpunt moet innemen in een theologische discussie, verhuurt Amsterdam aan geen enkele geloofsgemeenschap.

In Tilburg ging waarnemend burgemeester Onno Hoes begin januari een stap verder. Volgens Hoes zouden kerken en andere geloofsgemeenschappen zich moeten beperken tot locaties waarvan expliciet is aangegeven dat zij voor religie bestemd zijn.

Dat standpunt treft vooral migrantenkerken, die vaak in buurthuizen en scholen kerken. Tilburg doet momenteel onderzoek om in beeld te brengen welke geloofsgemeenschappen in een gebouw met een maatschappelijke bestemming zitten.

Gemeentemakelaar

Ook in Eindhoven is ruimte een probleem, bevestigt een woordvoerder van de burgemeester. De gemeente overlegt regelmatig met geloofsgemeenschappen en probeert partijen in contact te brengen die ruimtes met elkaar kunnen delen. Net als Amsterdam verhuurt Eindhoven geen panden aan geloofsgemeenschappen.

Utrecht doet dit wel. Het gemeentelijk Makelpunt in Utrecht biedt geloofsgemeenschappen daarnaast gratis hulp om ruimte te vinden, vertelt een woordvoerder. Bijvoorbeeld in een school, in een pand van de gemeente of bij andere geloofsgemeenschappen. Die aanpak lijkt te werken: op dit moment zijn er bij het Makelpunt geen kerken op zoek. Utrecht heeft ook geen andere signalen over ruimtetekorten.

In Rotterdam hebben kerken wel moeite om een geschikte ruimte te vinden. Tientallen kerken zitten in panden die ongeschikt zijn, bijvoorbeeld kantoren. SKIN, koepelorganisatie van internationale kerken in Nederland, overhandigde onlangs een brandbrief aan burgemeester Carola Schouten. Op 29 januari bespreekt de gemeenteraad de kerkenvisie van de ChristenUnie, die wil dat er een speciale ambtenaar komt om de kerken te helpen.

Verlichtingsdenken

Maranatha Community Transformation Center, een kerk uit de Amsterdamse Bijlmer die vooral populair is onder Afrikaanse migranten, dreigt al jaren dakloos te worden. De gemeente wil het gebouw waar Maranatha in zit verkopen.

Ondanks herhaalde oproepen en petities weigerde wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) hulp te bieden. Dat zou indruisen tegen de scheiding van kerk en staat. Tot woede van CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar, die dit „seculier verlichtingsdenken” noemt. Havelaar: „”Neutraal” bestaat helemaal niet.”

Na een motie van CDA en PvdA, die opriep om oog te hebben voor religieuze gemeenschappen, keerde afgelopen voorjaar het tij. Havelaar is trots: „We hebben hier echt succes geboekt de afgelopen jaren”, vertelt hij. Op verzoek van de raad werkt de gemeente nu aan een inventarisatie van het ruimtetekort en aan een notitie over de positie van religie in de stad.

Ook in Den Haag kregen migrantenkerken onlangs goed nieuws. Sinds november stelt de gemeente voor hen een voormalig schoolgebouw beschikbaar. Wethouder Hilbert Bredemeijer (CDA) moest er lang naar zoeken, maar hij is blij dat het gelukt is. „Het was een moeilijk traject”, verklaarde hij in het Algemeen Dagblad.

Religieus analfabetisme

Jurjen ten Brinke is voorzitter van SOFAK, een stichting die migrantenkerken ondersteunt. Als kerkverbinder in Amsterdam onderhoudt hij het contact met de gemeente. Ten Brinke is gematigd positief over de inzet van Amsterdam.

„De gemeente bedoelt het goed, maar ik zou boter bij de vis willen zien”, zegt hij. Hij hekelt het religieuze analfabetisme onder ambtenaren. Zo dacht een ambtenaar dat het een goed idee was om de Maranathakerk, die zoals veel migrantenkerken een belangrijke rol speelt in het buurtleven, een locatie in Osdorp, aan de andere kant van de stad, aan te bieden.

Ten Brinke heeft veel ideeën over hoe gemeenten hun goede bedoelingen kunnen waarmaken. Bijvoorbeeld door zelf locaties te verhuren aan migrantenkerken, tegen een laag tarief. Hij kent kerken die 75 procent van hun inkomsten kwijt zijn aan een aftands antikraakpand of een parkeergarage.

Amsterdam biedt momenteel een voormalige synagoge te huur aan voor 12.000 euro per maand, terwijl daar bij een betaalbare huur vier kerken in zouden passen. Geen goed voorbeeld, vindt de kerkverbinder.

Ook bij nieuwbouw gaat het nog mis. Amsterdam bouwt een wijk voor 80.000 mensen, zonder ruimte voor kerk of moskee, zegt Ten Brinke. Volgens hem moeten steden meer druk uitoefenen, bijvoorbeeld door te eisen dat scholen in nieuwe wijken hun pand in het weekend aan kerken verhuren.