BuitenlandBlik op het Midden-Oosten

Welke afslag gaat Saudi-Arabië nemen?

De machtsverhoudingen binnen het Midden-Oosten zijn enorm aan het veranderen. De laatste decennia waren er drie belangrijke machtsblokken: het sjiitisch-radicale blok onder leiding van Iran, het soennitisch-islamistische blok onder leiding van Turkije en het soennitisch-seculiere blok onder leiding van de Golfstaten, vooral Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.

beeld RD

Maar doordat Israël het eerste machtsblok heeft gedecimeerd in de achterliggende twee jaar, is er een totaal andere dynamiek ontstaan. Waarschijnlijk komt blokpolitiek niet direct terug, maar wel zien we dat er bepaalde voorlopige allianties ontstaan.

Eén zo’n alliantie is die tussen Jeruzalem en Abu Dhabi. Israël en de Verenigde Arabische Emiraten zijn vaak eensgezind als het gaat over bedreigingen voor de regio. Het Abrahamakkoord dat de twee landen in 2020 sloten staat zes jaar later nog stevig overeind, ondanks de grote spanningen die de Gazaoorlog met zich meebracht.

Saudi-Arabië is ook minder dan voorheen genegen om een akkoord met Israël te ondertekenen

De VAE hebben echter nog een andere, veel oudere partner in de regio: Saudi-Arabië. Die twee buurlanden stemden hun beleid vaak onderling af, maar daarin is de laatste tijd verandering gekomen. Het duidelijkst zichtbaar werd dat deze maand in Jemen, waar scheepsladingen van de VAE bestemd voor de STC-groepering in Zuid-Jemen, door de Saudiërs werden gebombardeerd.

Saudi-Arabië is ook minder dan voorheen genegen om een akkoord met Israël te ondertekenen. In plaats daarvan lijken de Saudiërs een beleid uit te rollen dat hun eigen land centraal zet; een regionale orde waarvan Saudi-Arabië de spil is. Deze ”pax Saudiana”, zoals die al wordt genoemd, moet verder gaan dan alleen Jemen: ook de banden met Turkije en Egypte zijn aangehaald. Egypte was tot voor kort een partner van de VAE in diverse opzichten. Maar na hoog Saudisch bezoek aan Caïro, begin deze maand, draaide Egypte om als een blad aan een boom. Als het bijvoorbeeld gaat om de opstelling in Jemen en Libië denkt Egypte er nu net zo over als Saudi-Arabië.

Helikopters vliegen boven gebouwen in stad.
Saudi-Arabische helikopters vliegen boven Dubai. beeld AFP, Fadel Senna

Als deze ontwikkeling doorzet, kunnen we een stevige regionale concurrentiestrijd tegemoet gaan zien tussen de VAE en Saudi-Arabië. Die concurrentie was er al wel, maar vooral op economisch terrein. Saudische steden als Riyad, Jeddah en Dammam proberen al een tijd te wedijveren met de economische magneten in de Emiraten: Dubai en Abu Dhabi. Om meer investeerders te trekken heeft de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman het land in sneltreinvaart gemoderniseerd en geopend voor de buitenwereld.

De volgende stap lijkt zich dus niet te beperken tot de economie, maar omvat ook de internationale politiek. Het is aan Saudi-Arabië om te bepalen hoe die stap er precies uit zal zien. Als de voortekenen niet bedriegen, kiest het land voor een meer conservatief-islamitische buitenlandse politiek, waarin het zich in toenemende mate zal afzetten tegen Israël en de Emiraten.