Wilders wordt tweede ondervoorzitter Tweede Kamer
Week drie van de kabinetsformatie is ingegaan, volg het laatste nieuws in dit liveblog.
Advertentie
Deze week luisterden D66 en CDA dagelijks naar experts. Migratie, wonen, stikstof, defensie en economie; over al deze onderwerpen is een dag gesproken.
Ondertussen zijn ook de plooien weer gladgestreken, wat betreft de onderlinge verhoudingen. Vorige week bleek de positie van informateur Hans Wijers (D66) onhoudbaar: hij noemde Yesilgöz eerder een „feeks”. Gesprekken tussen Yesilgöz en Wijers en Yesilgöz, Jetten en Bontenbal hebben de lucht geklaard.
Op gebied van medische ethiek diende VVD-Kamerlid Michon-Derkzen deze week een initiatiefwet in om meerouderschap te regelen. Bijvoorbeeld voor twee vaders en een moeder die samen een kind willen. De initiatiefwet staat maximaal vier ouders toe, verdeeld over maximaal twee huishoudens.
SGP-Kamerlid Diederik van Dijk stelde het onverdoofd aborteren van ongeboren leven aan de orde. Een commissie constateerde dat een kindje dat na de 24-wekengrens geaborteerd wordt „niet standaard” verdoving toegediend krijgt. „Afschuwelijk”, vindt Van Dijk. Hij stelde Kamervragen.
Eerder deze week koos de Tweede Kamer een nieuwe voorzitter. Na drie stemrondes bleek uiteindelijk een meerderheid de voorkeur te geven aan VVD’er Thom van Campen (35). De jongste Kamervoorzitter ooit groeide op in een protestants-christelijk gezin, deed op zijn zeventiende geloofsbelijdenis, maar gaat nu nauwelijks meer naar de kerk.
PVV-leider Geert Wilders wordt de tweede plaatsvervanger van de nieuw verkozen Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen. Dat maakte Van Campen eerder donderdag bekend, voorafgaand aan een debat. Van Campen wordt in eerste instantie vervangen door Wieke Paulusma (D66), maar als ook zij niet kan, neemt Wilders de voorzittershamer over in de plenaire zaal.
Op X schrijft Wilders dat „iemand ervoor moet zorgen dat het Presidium zich klein maakt en zich vooral - bij voorkeur alleen - met zaken als koffie en wc-papier bezighoudt”.
Wilders’ partijgenoot Martin Bosma moest eerder deze week zijn positie als Kamervoorzitter afstaan aan Van Campen. Bosma verloor na drie rondes van de VVD’er.
Naast Wilders en Paulusma zijn ook de Kamerleden Marjolein Moorman (GroenLinks-PvdA), Harmen Krul (CDA), Joost Eerdmans (JA21) en Ingrid Michon-Derkzen (VVD) toegetreden tot het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer.
D66-leider Rob Jetten kan zich „enorm” vinden in de zorgen die media hebben geuit in een brief aan informateur Sybrand Buma (CDA) over de dominante rol van techbedrijven. De briefschrijvers vinden het een zorgelijke ontwikkeling dat bedrijven kunstmatige intelligentie (AI) gebruiken om ongecontroleerde en vaak onbetrouwbare informatie te verspreiden.
„Je ziet dat algoritmes en de macht van een aantal bedrijven groot is. Dat het ook op steeds meer plekken op de wereld het vrije debat en de verkiezingen kan beïnvloeden. We moeten niet naïef zijn dat het ook in Nederland kan gebeuren”, zei Jetten voor een gesprek tussen vertegenwoordigers van zijn partij, het CDA en Buma.
De media die de brief hebben geschreven, pleiten voor één bewindspersoon die verantwoordelijk wordt voor media en technologie. Jetten zegt voorstander te zijn van „één minister die zich echt bezighoudt met digitale zaken” en dat hij de oproep daarom „met veel interesse” zal lezen.
Beoogd premier Jetten hoopt dat het volgende kabinet een bewindspersoon krijgt op dit onderwerp „met verstand van zaken en een stevig mandaat”. Digitalisering is in het huidige demissionaire kabinet de portefeuille van staatssecretaris Eddie van Marum (Binnenlandse Zaken, BBB). Maar voor veel besluiten hierover heeft hij ook andere ministeries nodig. Bovendien moet Van Marum zijn tijd verdelen, omdat hij ook verantwoordelijk is voor koninkrijksrelaties en de aardbevingsproblematiek in Groningen.
Henri Bontenbal van het CDA deelt de zorgen over de invloed van techbedrijven op de informatievoorziening. Maar hij heeft de eerdergenoemde brief nog niet gelezen en geeft daarom nog geen commentaar daarop.
Formerende partijen D66 en CDA spreken donderdag verder met elkaar over defensie en veiligheid. Ze hebben gesprekken gepland met een vertegenwoordiger van de NAVO, medewerkers van de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken en van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).
Woensdag spraken de partijleiders over het stikstofprobleem, de landbouw en de natuur. D66-leider Rob Jetten vindt dat er moed nodig is om beslissingen te nemen hierover. Volgens hem zijn wetenschappers, landbouw- en natuurorganisaties al dichter tot elkaar gekomen, maar is het nu aan de politiek om daar iets mee te doen.
Informateur Sybrand Buma (CDA) snapt het ongeduld om het stikstofprobleem op te lossen, maar hij noemt het een complexe situatie. „Het is het bewijs dat er lang stilstand is geweest en dat het nodig is dat er knopen worden doorgehakt.” Dat is woensdag nog niet gebeurd. Volgens Buma worden pas later in de drie weken dat hij de gesprekken leidt, inhoudelijke beslissingen genomen.
VVD-leider Dilan Yeşilgöz heeft woensdagochtend „een goed gesprek” gehad met Hans Wijers, die vorige week opstapte als informateur nadat bekend was geworden dat hij zich bij verschillende gelegenheden beledigend over haar had uitgelaten. Dat meldt Yeşilgöz in een bericht op X.
Wijers raakte vrijdag in opspraak toen NRC berichtte dat hij Yeşilgöz bij een bijeenkomst op de verkiezingsavond op 29 oktober zou hebben uitgemaakt voor „leugenaar”. Toen ook nog een in de privésfeer verstuurd appje uitlekte waarin de voormalig D66-minister haar „die feeks van de VVD” noemde, besloot hij dat zijn positie als informateur niet langer houdbaar was.
„Alles is uitgesproken en afgerond”, laat Yeşilgöz weten. „Voor ons beiden telt dat ons land vooruit moet kunnen, zonder gedoe. En nu weer verder!”
Wat typeert Thom van Campen, de jongste voorzitter van de Tweede Kamer ooit? Een portret van een politiek talent.
Lees het artikel:
Voor de gloednieuwe Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen (35) is het een „ongelooflijk mooie eer” dat hij is gekozen tot voorzitter van de Tweede Kamer. De VVD’er benadrukte in een reactie dat hij wil zorgen voor een beschaafd en positief debat.
In de eerste stemronde eindigde de liberaal nog onderaan, met 39 stemmen. „Het was een spannende strijd; ik zal maar niet vertellen wat er in die eerste ronde allemaal door mijn hoofd ging.”
In de tweede ronde steeg hij naar 49 stemmen, terwijl Martin Bosma (PVV, 61) bovenaan bleef staan met 67 stemmen. Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) haalde in die ronde 32 stemmen en viel daarmee af. Van Campen won uiteindelijk in de derde stemronde met 79 stemmen. Voormalig Kamervoorzitter Bosma kreeg er 69.
Volgens de nieuwe voorzitter heeft partijpolitiek geen rol gespeeld bij de omslag in het stemverloop. Wat de oorzaak wél is, laat hij graag aan anderen over om te analyseren.
D66-leider Rob Jetten is blij dat VVD’er Thom van Campen de nieuwe Kamervoorzitter is. In een korte reactie zei de premierskandidaat dat zijn partij vooral hoopte dat „een van de twee Tommen zou winnen”. Daarmee doelt hij op Van Campen en Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA).
Op X feliciteerde Jetten Van Campen met zijn overwinning. Ook premier Dick Schoof feliciteerde Van Campen op het sociale medium. „Ik wens hem veel succes en kijk uit naar onze samenwerking.” Eerste Kamervoorzitter Mei Li Vos zei min of meer hetzelfde en zei ook uit te kijken naar de samenwerking met de VVD’er.
Ook GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Jesse Klaver feliciteert de VVD’er op X. „De Tweede Kamer krijgt met jou een uitstekende nieuwe voorzitter. Heel veel succes, alle vertrouwen!”
Annabel Nanninga van JA21 bedankt vertrekkend voorzitter Martin Bosma nog op X. „Ik had hem een tweede termijn gegund.”
Vertrekkend voorzitter van de Tweede Kamer Martin Bosma noemt het een „enorme teleurstelling” dat hij de komende kabinetsperiode niet meer de Kamervoorzitter is. „Ik was graag doorgegaan”, zei hij in een reactie tegen het ANP.
Hij won de eerste twee stemrondes, maar kreeg geen meerderheid, waardoor de PVV’er het in de derde ronde opnam tegen Thom van Campen (VVD). „Ik had al wel verwacht dat ik het zou verliezen als hij zou doorgaan”, aldus Bosma. Hij had het liever tegen Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) opgenomen. Die viel af na de tweede stemronde.
Bosma blijft in de Tweede Kamer. „Weer naar commissiedebatten. Beetje afgeven op de NPO”, zei hij daarover. De PVV’er verwacht dat er snel weer verkiezingen komen en wil zich dan weer kandidaat stellen.
Van der Lee haalde in de eerste ronde nog meer stemmen dan Van Campen, maar in de tweede ronde kreeg de VVD’er meer. „Het is nu vooral een feest voor Thom, ik hoop dat hij er iets moois van maakt”, aldus Van der Lee. Hij zei te begrijpen dat het verlies hard aankomt voor Bosma.
Van der Lee verklapte dat GroenLinks-PvdA in de laatste ronde op Van Campen heeft gestemd, door te suggereren dat de VVD na de winst van Van Campen nu wel naar de linkse partij moet kijken tijdens de formatie. VVD-partijleider Dilan Yeşilgöz heeft meerdere keren aangegeven niet met GroenLinks-PvdA in een kabinet te willen.
Advertentie
Thom van Campen (VVD) is verkozen tot voorzitter van de Tweede Kamer. Hij kreeg in de derde stemmingsronde 79 stemmen. Zijn concurrent en zittend Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV) bleef steken op 69 stemmen.
Van Campen wordt de jongste Kamervoorzitter ooit. Hij werd Tweede Kamerlid in 2021 en voerde namens de VVD het woord over de onderwerpen landbouw, natuur, stikstof, voedselkwaliteit en Europa. Ook hield hij zich als fractiesecretaris bezig met de organisatie van zijn fractie.
De liberale politicus studeerde journalistiek en internationale betrekkingen en is al lange tijd politiek actief. Hij werd op 21-jarige leeftijd gemeenteraadslid in Zwolle, om daar na vijf jaar fractievoorzitter te worden van de VVD. Het raadswerk combineerde hij ruim een jaar met de baan van persoonlijk medewerker van een Kamerlid van zijn partij. Later werd hij politiek adviseur van Tamara van Ark, die eerst staatssecretaris (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) was en daarna minister (Medische Zorg) in kabinet-Rutte III.
Het leek er aanvankelijk niet op dat Van Campen de strijd om het voorzitterschap zou winnen. In de eerste ronde eindigde hij als laatste met 39 stemmen. Die ronde won Bosma ruim met 66 stemmen en Van der Lee werd tweede met 43 stemmen. In de tweede stemronde haalde Bosma 67 stemmen, Van Campen 49 en zakte Van der Lee naar 32 stemmen. Die laatste viel toen af.
Tijdens het debat beloofde Van Campen ook „zachte stemmen” en Kamerleden die nog zoekende zijn een stem te geven. De VVD’er denkt voldoende ervaring te hebben, ondanks dat hij de jongste Kamervoorzitter ooit wordt. Hij zei op dezelfde wijze verder te willen gaan als Bosma.
De onderhandelende partijen D66 en CDA spreken woensdag met experts over stikstof, landbouw en natuur. Rob Jetten (D66), Henri Bontenbal (CDA), hun secondanten en informateur Sybrand Buma (CDA) praten eerst met twee landbouworganisaties en het Interprovinciaal Overleg (IPO), daarna met twee natuurorganisaties en als derde met specialisten van het Planbureau voor de Leefomgeving en de universiteiten van Utrecht en Wageningen. De dag wordt afgesloten met een gesprek met een afvaardiging van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Dinsdag spraken de partijen over het oplossen van de woningnood. Volgens Buma wordt vooral gekeken naar plannen die de komende vier jaar gerealiseerd kunnen worden.
Bontenbal zei na afloop van de gesprekken dat het goed was om van experts te horen wat kortetermijnoplossingen zijn voor het woningtekort. Volgens hem is de informatie die de partijen hebben soms verouderd. „Onze verkiezingsprogramma’s zijn ook alweer een half jaar oud.”
Tweede Kamerdebatten moeten niet eindeloos duren, maar voor de behandeling van wetgeving is soms echt meer tijd nodig. „Het antwoord op iedere gestelde vraag kan relevant zijn.” Dat heeft aspirant-voorzitter Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) gezegd tijdens zijn ‘sollicitatiegesprek’ met de Kamer.
Van der Lee hoopt dat de Kamer hem verkiest boven onder anderen Martin Bosma, die de afgelopen twee jaar Kamervoorzitter was. De PVV’er laat zich erop voorstaan dat debatten minder vaak nachtwerk worden sinds hij de voorzittershamer hanteert. Maar ook Van der Lee vindt dat hij tijdens vergaderingen de klok goed in de gaten houdt.
De voormalige financieel woordvoerder van GroenLinks-PvdA vindt dat het belangrijke werk van de Kamer onvoldoende wordt gewaardeerd. „Er is aandacht, maar vaak gaat het over conflicten en het niet oplossen van problemen.” Dat heeft de Kamer ook aan zichzelf te wijten, vindt Van der Lee. „Het is nodig dat we het gezag en aanzien van de Kamer versterken.”
VVD’er Thom van Campen belooft als hij wordt verkozen tot Kamervoorzitter om ook de „zachte geluiden” de ruimte te geven. Hij wil erop letten dat niet alleen wordt geluisterd naar uitgesproken Kamerleden, maar ook naar mensen „die nog zoekende zijn”, zei de politicus dinsdagmiddag. Hij wil een voorzitter worden die „positiviteit uitstraalt”.
Het Kamerlid kreeg ook vragen over zijn leeftijd. Van Campen zou de jongste Kamervoorzitter ooit kunnen worden. „Het wordt lastig te ontkennen dat ik 35 jaar ben”, reageerde hij luchtig. De politicus denkt evenwel over voldoende bagage te beschikken. Pieter Grinwis (ChristenUnie) zei eerder dat leeftijd geen onderdeel zou mogen worden van de verkiezing. Dat zijn „wijze woorden” volgens de VVD’er.
Behalve Van Campen hebben ook de zittende voorzitter Martin Bosma (PVV) en Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) zich kandidaat gesteld. Na het debat met deze kandidaten zullen Kamerleden een voorzitter kiezen door anoniem een naam op een stembriefje te zetten. Dat kan meerdere rondes duren.
Saai, stabiel, voorspelbaar en ervaren, dat zijn de kwaliteiten waarmee zittend Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma (PVV) Kamerleden wil overhalen om op hem te stemmen. Hij wil nog een periode door als voorzitter, en wijst op de ervaringen die hij in die functie heeft opgedaan. Andere partijen vinden juist zijn partijkleur en eerdere uitspraken reden om te kiezen voor een andere voorzitter.
Bosma is zelf het meest trots op het op orde brengen van de ambtelijke organisatie. Samen met een nieuwe griffier, die de ambtelijke organisatie leidt, heeft Bosma gewerkt aan een betere werksfeer en sociale veiligheid onder ambtenaren. „Ik beloofde geen gedoe. De ambtelijke organisatie verkeert in volmaakte rust, zonder gezeur of gedoe onderling.” Volgens hem heerst er ook „onrust” bij ambtenaren „dat er een andere kapitein op het schip komt”.
Ook Kamerleden roemen Bosma voor zijn rol hierin, maar wijzen ook op zijn stijl van voorzitten. Die was vaak ontspannen, maar meerdere Kamerleden vinden dat hij vaker „normerend” had moeten optreden. Bosma riep PVV’ers die lasterlijke AI-beelden maakten van collega’s niet tot de orde. Zelf noemt hij dat „wijsheid”, omdat volgens hem anders het einde zoek is. Hij vreest „een stortvloed aan klachten” als hij de ene partij aanspreekt maar de andere niet.
Met name linkse Kamerleden wezen op kritische uitspraken van Bosma over bijvoorbeeld de herdenking van het slavernijverleden, iets wat hij „slavernij-gedram” of „propaganda” noemde. Mede daarom was hij niet aanwezig bij herdenkingen van Keti Koti op 1 juli. Nu noemt Bosma het slavernijverleden van Nederland „een zwarte bladzijde in onze geschiedenis” die „waardig moet worden herdacht”.
Bosma neemt het op tegen Thom van Campen (VVD) en Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA). Later dinsdag stemt de Tweede Kamer wie de voorzitter wordt.
D66-leider Rob Jetten hoopt deze dinsdag op nieuwe inzichten die kunnen helpen om snel meer woningen te bouwen. Samen met informateur Sybrand Buma en CDA-leider Henri Bontenbal spreekt hij eerst met ambtenaren van het ministerie van Volkshuisvesting, en daarna met vier andere betrokkenen.
Jakko Gunst zegt in de podcast Bellen met Den Haag over Buma: „Hij wist bij eerdere formaties steeds een wijze, vaderlijke houding aan te nemen. Als het moeilijk wordt, citeert hij uit een kinderboekje waarin een moederbeer haar jongen leert op jacht te gaan.”
Hoewel D66-leider Rob Jetten voorafgaand aan een gesprek met het CDA zei knopen te willen doorhakken over asiel, is het zo ver nog niet gekomen: D66 en CDA praten er later verder over. Wel zei Jetten na afloop dat er „sowieso deze week” besluiten vallen over het thema.
Er valt veel voor te zeggen om de koning weer een rol te geven. Hij kan zorgen voor de nodige afkoeling na een hectische campagne. Bovendien is de koning als geen ander getraind om boven de partijen te staan en het algemeen belang te dienen. Het draagt ook bij aan de samenbindende functie die de koning heeft in onze samenleving, die op tal van terreinen steeds meer uit elkaar valt.
De kabinetsformatie kreeg te maken met twee hindernissen. D66-verkenner Wouter Koolmees kreeg onvoldoende fracties bereid om inhoudelijke onderhandelingen te beginnen over een meerderheidscoalitie. En informateur Hans Wijers, ook van D66, stapte op omdat hij in opspraak kwam vanwege negatieve uitlatingen over VVD-leider Dilan Yeşilgöz.
Koolmees moest voor dinsdag uitzoeken welke partijen bereid waren om met elkaar te onderhandelen over de vorming van een meerderheidscoalitie. Die fracties vond hij niet. De VVD blokkeerde een coalitie met D66, GL-PvdA en CDA. En D66 vindt de verschillen met JA21 te groot om een coalitie met VVD en CDA te vormen. Deze laatste combinatie heeft overigens slechts 75 zetels in de Kamer en zou daarom een vijfde (gedoog)partner nodig hebben.
Koolmees bedacht een ‘list’. Hij stelde voor dat D66 en CDA met zijn tweeën inhoudelijke besprekingen gaan voeren over ,,een positieve agenda” voor Nederland. De twee moeten het binnen drie weken eens zien te worden over de vijf grootste vraagstukken van ons land op dit moment: migratie, wonen, veiligheid/defensie, stikstof en economie/investeringsklimaat. Als dat is gelukt, kunnen andere partijen aanschuiven.
Deze aanpak betekent dat de VVD nu even niet mee mag doen en op het ,,strafbankje zit”. In de wandelgangen zeggen waarnemers dat D66 en CDA de VVD hiermee een lesje willen leren vanwege de blokkade op samenwerking met GL-PvdA. En voor D66 komt de tussenfase ook wel goed uit. De partij kan de keus om te gaan onderhandelen over een centrumrechtse coalitie met JA21 nog een paar weken voor zich uitschuiven.
De tweede hindernis waarmee de formatie deze week kampte, was het opstappen van D66-informateur Hans Wijers. Hij had zich negatief uitgelaten over VVD-leider Yeşilgöz en een centrumrechtse coalitie. Hij noemde de liberale leider eerder dit jaar ,,leugenaar” en ,,feeks”. Wijers hield de eer aan zichzelf en stapte op. Om het formatieproces niet te vertragen, vroeg Jetten aan de tweede informateur die was aangewezen, de CDA’er Sybrand Buma, om in zijn eentje het werk voort te zetten. Dat toont in ieder geval aan dat Jetten de oud-CDA-leider in ieder geval vertrouwt. Dat is een positief puntje van deze week.
Advertentie
- Meer over
- Kabinetsformatie
