Het hooggerechtshof in Finland houdt zelden hoorzittingen. De rechters doen hun zaken eigenlijk altijd schriftelijk af. Sankamo weet niet waarom het hof de partijen nu toch heeft opgeroepen voor een mondelinge behandeling. „Misschien vanwege de publieke aandacht voor de zaak”, zegt hij, wijzend op het feit dat Räsänen parlementslid is. „Mogelijk dat ze om die reden besloten hebben de zaak zoveel mogelijk in de openheid te willen behandelen.”

De taak van het hooggerechtshof is vooral om te toetsen of alle aanklachten in eerdere vonnissen goed zijn verwerkt. „Het hooggerechtshof is niet de plaats om nieuw materiaal te presenteren”, legt Sankamo uit in een podcast met CNE.news. „De rechters beperken zich om te zien of het beschikbare bewijs goed is geïnterpreteerd. Een mondelinge zitting heeft daarbij weinig toegevoegde waarde.”

Niet alleen de mondelinge zitting is zeldzaam. Ook de zaak zelf is dat, zegt Sankamo. „Het is de eerste keer dat de beschuldiging van haatzaaien in verband wordt gebracht met religie. Juridisch gezien is deze zaak dus vrij historisch.”

Daarnaast is de functie van het hooggerechtshof anders dan van de lagere rechtbanken die de zaak-Räsänen eerder behandelden. „Gewone rechtbanken passen bestaande wetten toe. Maar het hooggerechtshof is bezig met het creëren van nieuw recht, dat vervolgens voor het hele land geldt.”

Brochure

In 2022 en 2023 namen de andere rechtbanken Sankamo’s argumentatie over en spraken zijn cliënt vrij. Maar die uitkomst zegt niets over de afloop bij het hooggerechtshof, waarschuwt Sankamo in de CNE-podcast. „De rechters kennen onze argumenten natuurlijk al uit de documenten. Maar ze zijn blijkbaar toch nieuwsgierig naar de motieven om deze tweet te sturen en deze brochure te schrijven. Het is onze taak om echt opnieuw de essentie te presenteren.”

De motieven van Räsänen vormen steeds de kern van de juridische discussie. „In veel strafrechtzaken heb je discussie over bewijsmateriaal. Dat hebben we hier niet. Het bewijsmateriaal is heel beperkt. Er is geen enkele discussie over wat mijn cliënt heeft geschreven. Doorslaggevend is alleen wat haar intentie was en hoe die zich verhoudt met de vrijheid van godsdienst en meningsuiting.”

Bijbeltekst

Volgens Sankamo komt de zaak neer op de vraag naar de ruimte om in het publieke debat een tegendraadse mening te uiten. „De tweet van Päivi Räsänen uit 2019 bestond voor het grootste deel uit een foto van de Bijbel. Daarnaast stond een vrij neutrale tekst met een vraag aan de Evangelisch-Lutherse Kerk. Als ze alleen die vraag zou hebben gepost zonder die foto, zou dat nooit tot een klacht hebben geleid. Die foto van de Bijbeltekst gaf dus de doorslag. Het gaat hier dus zowel om de vrijheid van meningsuiting als om de vrijheid van godsdienst.”

Hij vermoedt dat de eerdere rechters niet bereid waren om het verspreiden van een Bijbeltekst strafbaar te stellen. „Het is niet aan de staat of de rechter om religieuze teksten uit te leggen. Dat is de geloofsvrijheid die vanouds in Finland heel vast ligt. De aanklagers probeerden wel de aandacht te richten op de tekst in die tweet naast de Bijbeltekst, maar die blijft daarvoor toch te neutraal.”

Het viel de strafpleiter in de eerdere zittingen op dat de aanklager vrij abstracte argumenten gebruikte. „Ze verwees veel naar internationale verdragen. Terwijl dit toch echt een nationale zaak is. Dat verraste me wel. Zoiets komt nauwelijks voor in strafrechtzaken.”

Satirisch

Het beroep van de aanklagers is nu wel beperkter. In de aanklacht gaat het nu alleen nog om de tweet uit 2019 en de brochure ”Man en vrouw schiep Hij hen” uit 2004. In de eerdere zaken ging het ook om een interview met Räsänen in een radioprogramma waarin zij op satirische wijze werd ondervraagd op haar Bijbelse visie op (homo)seksualiteit. Op dat punt hebben de aanklagers de vrijspraak aanvaard.

Sankamo: „Op dat punt geven de aanklagers hun verlies toe. Dit was ook hun zwakste beschuldiging. Het geheel van de aanklachten wordt hiermee dus iets lichter.”

Gerechtshoven in Finland hebben geen vastgestelde termijn om een vonnis uit te brengen. Sankamo weet daarom dus ook niet wanneer de uitspraak komt. „Het zou mooi zijn als de uitspraak er begin januari is. Maar dit hangt af van de werkdruk van de rechters.”

Internationaal

De Finse advocaat is zich bewust van de internationale uitstraling van de zaak. „Niet dat uitspraken in Finland bindend zijn voor buitenlandse rechters. Maar als wij deze zaak winnen, kan dat de argumentatie van juristen beïnvloeden. Zo heb ik zelf ook argumenten geleend uit uitspraken van buitenlandse rechtbanken. Ik moest wel, want er waren in Finland nauwelijks uitspraken over vergelijkbare zaken voorhanden.”

Sankamo zegt zich specifiek te hebben verdiept in de Zweedse zaak tegen pinksterprediker Åke Green. Die veroordeelde homoseksualiteit scherp in een preek in 2003. Eerst werd hij veroordeeld tot gevangenisstraf, totdat twee hogere gerechtshoven in Zweden hem in 2005 vrijspraken. Sankamo: „Zo kan ook onze argumentatie worden gebruikt in latere rechtszaken in andere landen.”

Mocht Räsänen haar zaak bij het hooggerechtshof verliezen, dan kan ze beroep aantekenen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg. Ze heeft meermalen herhaald dat ze bereid is dat te doen. „Maar een proces in Straatsburg ziet er totaal anders uit en werkt op een andere manier door. Daarom is het belangrijk dat we deze zaak in Finland winnen.”

Mocht de politica opnieuw winnen, dan is de zaak volledig afgerond. De aanklager kan geen beroep instellen in Straatsburg. De staat heeft immers geen mensenrechten, maar moet die juist beschermen, legt de jurist uit. „Mensenrechten zijn er voor individuele burgers, niet voor de staat.”

Herkauwen

De voorbereiding op deze laatste zitting kost Sankamo niet bijzonder veel inspanning. „Wij werken al vier of vijf jaar aan deze zaak. Ik heb het materiaal al zo vaak herkauwd, dat ik redelijk vertrouwd ben met de verschillende gezichtspunten.”

Sankamo is ook niet zenuwachtig voor de eindsprint. „Ik ben geen zenuwpees. Ik slaap goed.”