De plotselinge sterfgevallen in Rusland heten cynisch ”Russische Plotselinge Dood Syndroom”. De laatste Rus die door het ‘syndroom’ werd getroffen was de 87-jarige Vjatsjeslav Leontjev, die begin deze maand overleed nadat hij uit het raam van zijn flatgebouw was gevallen. Leontjev stond aan het hoofd van de Pravda-uitgeverij die de productie van de officiële krant van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU) verzorgde.

Lees ook

Mysterieuze sterfgevallen onder Kremlincritici en prominente zakenlui in Rusland

Het boulevardblad Moskovskij Komsomolets schreef dat het vermoedelijk om zelfmoord ging en dat Leontjev te maken had met tegenslagen, zoals het feit dat zijn vrouw onlangs in het ziekenhuis was opgenomen na een val. Op de dag van zijn overlijden had hij hartproblemen, maar weigerde hij een ambulance, aldus de krant, zonder bewijs te leveren.

Andrej Malgin, een gevluchte oppositiejournalist die Leontjev kende, zei in een bericht op sociale media dat de ex-uitgever „veel wist over het geld van de communistische partij”. Pravda, wat waarheid betekent, werd opgericht in 1912 en was tot de val van de Sovjet-Unie in 1991 de officiële krant van de regerende Communistische Partij.

Corruptie

Het overlijden van Leontjev volgde op de dood in juli van de 53-jarige Roman Starovojt, de minister van Transport. Hij had zichzelf met een pistoolschot in zijn auto van het leven beroofd. Dat was althans de officiële lezing, al trokken ook hier velen dat in twijfel.

De gebeurtenis maakte diepe indruk. Starovojt stond in Rusland aan de top en had een indrukwekkende staat van dienst. Voordat de Russische president Poetin hem aanstelde tot minister was hij gouverneur van de provincie Koersk, waar hij was geboren. Zijn machtige beschermheren waren Poetins vrienden en judomaatjes Boris en Arkadi Rotenberg.

Poetin verlangt net als de tsaren in het verleden onvoorwaardelijke trouw van hen die hem aan zijn hof omringen

Het doek viel voor Starovojt toen drie maanden na zijn vertrek uit Koersk het Oekraïense leger de provincie binnenviel. Waarom werkte de verdediging niet; daar was toch recent omgerekend ruim 200 miljoen euro voor uitgetrokken? Uit onderzoek bleek dat Starovojt 40 miljoen van dat bedrag in zijn zak had gestoken, met als gevolg dat de verdediging onvoldoende was. Het Oekraïense offensief deed Poetin in zijn hemd staan.

Eerder zou Poetin zijn schouders hebben opgehaald over het verduisterde geld. De Russische president stond altijd bekend om zijn onverschilligheid over de wijdverbreide corruptie. Trouwens, als Poetin alle corrupte ambtenaren zou vervangen, zouden er weinig overblijven. En wie garandeert dat de opvolgers eerlijk zijn?

Façade

Door de oorlog tegen Oekraïne zijn de tijden veranderd. Wie nu het Russische leger of de wapenindustrie tekortdoet, speelt met vuur. Het langzame tempo van het Russische offensief frustreert Poetin. Tatjana Stanovaja, onderzoeker bij het in Rusland verboden Carnegie Russia Eurasia Center in Berlijn, schreef onlangs: „De oorlog heeft ooit invloedrijke figuren veel minder machtig gemaakt, hun belangen verpletterd onder de wielen van een systeem dat zichzelf verwikkeld ziet in een strijd om te overleven.”

Poetin verlangt net als de tsaren in het verleden onvoorwaardelijke trouw van hen die hem aan zijn hof omringen. Wie daaraan voldoet, mag rekenen op een hoge post voor het leven. In het verleden meer liberaal gezinde politici hebben zich aan de nieuwe regels aangepast en stemmen als ijverige lakeien zonder na te denken direct in met elk voorstel van Poetin. De Zwitserse slavist Ulrich Schmid noemde dit in de Neue Zürcher Zeitung een „hofhouding 2.0”.

Poetin noemt zichzelf overigens geen tsaar, maar „een door het volk gekozen president die alleen het volk wil dienen”. Schmid: „Rusland heeft zogenaamd een constitutie. Zogenaamd, want recht en orde zijn verworden tot een façade waarachter willekeur en geweld heersen.“